Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

WHİG

(VVhiggamores’ in kısaltması). [XVII. yy.’ın iskoçyalı asilerine verilen ad], Tar. 1. Mutlakıyetçi yetkiye ve anglikancı- lığın ayrıcalıklarına karşı, Parlamentonun ve protestan mezheplerin haklarını destekleyen aynı adlı İngiliz partisinin üyesi. (Bk. ansikl. böl.) —2. 1834’te, demokrat Başkan A. Jackson’un politikasına karşı kurulmuş olan ve 1856 başkanlık seçimlerinden sonra dağılan bir amerikan partisinin üyesi. (Bu parti Birlik’e dört Başkan verdi: Harrison [1841], Tyler [1841-1845], Taylor [1849-50], Fillmore 1850-1852). ♦ sıf. VVhig partisine ilişkin. —ANSİKL. XVII. yy.’ın ortasında “vvhig” sözcüğü, kralcılar tarafından iskoçyalı co- venantlara verildi. James of York’un veraset haklarının geri alınıp alınmaması konusunda yapılan tartışmalar 1679-80’de Parlamento’yu ikiye bölünce, kralcılar, Shaftesbury gibi kovma yanlılarına iç savaşın kötü anılarını anımsatan “vvhig” takma adını verdiler, kendilerine de “tory” adını yakıştırdılar O zamandan beri bu terimler iki partiyi belirtir. Protestan ve mutlakıyete karşı olan vvigler 1688-89 devri- mi’ne en etkin biçimde katıldılar ve bu eylemi savları doğrultusunda kullandılar: Haklar bildirisi, Parlamento’nun yasama önceliğini onayladı, 1689 Hoşgörü antlaşması “ayrı görüşte olanların” üstüne çöken baskıyı gevşetti. Bir ölçüde onların yapıtı olan 1714 Hannover veraseti, iktidar tekelini elde eden partilerinin zaferini sağladı. Güçlü bir büyük toprak sahipleri oligarşisi tarafından yöneltilen parti, ticari ve mali çıkarlarını savunduğu geniş burjuva tabakalarına yaslandı. VValpole, vvhig üstünlüğünün temeli olan siyasal düzeni etkin bir biçimde örgütledi. Ama başarısının kendisi XVIII. yy.’ın ortasında arpalıkları paylaşma derdine düşen kliklere bölünen partinin bozulmasına yol açtı. George lll’ün baskıcı yönetimi, partiyi yeniden canlandırdı, Burke partiyi eski ilkeleri savunmaya yöneltti. Ama vvhig aristokrasisi partinin radikal kanadında geliştiği için Fransız devrimi’nden büyük kaygı duydu. Fox gibi radikaller, güçlü bir halkçılık akımına uyarak, fransız ulusal egemenlik düşüncelerini kendilerine mal ederken, partinin geri yanı torizme yaklaştı. Aristokrat muhafazakârlığın, NapolĞon savaşlarının sona ermesinden sonra krallıkta meydana gelen derin ekonomik ve toplumsal değişmeleri hesaba katmamakta inat etmesi, burjuvazide, vvhig geleneğini canlandıran bir muhalefet uyandırdı. 1832’de ilk büyük seçim reformunu elde eden bu “vvhigcilik” oldu. XIX. yy.’ın ortasında, eski vvhig ve radikal akımlar, serbest mübadeleyi benimseyen ve partilerinden ayrılan torylerin desteğiyle güçlendi ve bu değişik öğelerin kaynaşmasından liberal parti doğdu.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.