Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

Özel Çekme Hakları

Özel Çekme Hakları, İngilizce s p e c ia l
d r a w in g r ig h t s (SDR), Uluslararası Para
Fonu (IMF) ile Dünya Bankası’nm (IBRD)
Kasım 1969’daki guvernörler toplantısında
alman kararlarla oluşturulan uluslararası
rezerv türü.
SDR, IMF çerçevesinde üye ülkelere önceden
belirlenmiş kotalarla sınırlı miktarlarda
döviz çekme olanağı tanıyan Çekme
Hakları sisteminden belirli farklılıklar gösterir.
Birincisi, SDR kotalarıyla sağlanan
rezerv artışı üye ülkelerin IMF’ye başlangıçta
mevduat olarak yatırdığı altın ya da
ulusal paralar türünden ek bir reel kaynağa
dayanmaz ve böylece yeni kredi genişlemesine
olanak sağlar. İkincisi, SDR’lerin kullanımı
IMF’yle müzakere ya da benzeri
başka bir koşula bağlı değildir. Likidite
gereksinimi olan her ülke SDR’ye başvurabilir
ve ödemede bulunduğu ülke bunu
kabul etmek zorundadır. Üçüncüsü,
SDR’lerin geri ödeme yükümlülüğü çok
farklı koşullara bağlanmıştır. SDR kullanımını
belirli bir dönemdeki kotasının yüzde
70’iyle sınırlı tutan ülkelerin hiçbir geri
ödeme yükümlülüğü yoktur. Dördüncüsü,
SDR borçlarının son geri ödemesinde belirli
bir dövizin kullanılması zorunlu değildir.
Başlangıçta 9,5 milyar dolar olarak belirlenen
SDR toplamı 1970’lerde yaratılan kotalarla
iki katından fazla artmış, başlangıçta
104 ülkenin katıldığı sistem sonradan daha
da genişlemiştir. SDR özel kişi ve kuruluşlar
arasında ödeme aracı olarak kullanılamaz.
SDR’lerin uluslararası rezervler içinde
altın ve konvertibl dövizler yanındaki payı
henüz çok önemli düzeyde değilse de bir
para birimi olarak önemi gitgide artmaktadır.
Gelişmekte olan ülkelerin rezerv gereksinmelerini
karşılamakta yetersiz kalması,
bu sisteme yöneltilen en önemli eleştirilerden
biridir. SDR’lerin üye ülkelerin IMF
kotalarına göre dağıtılması genellikle yüksek
kotalı ülkelerin sistemden daha çok
yararlanabilmesiyle sonuçlanmıştır.
Ödemeler dengesi sıkıntısı olan bir ülke
SDR kotasını çeşitli biçimlerde kullanabilir:
Birinci yol, ödemeler dengesi uygun olan
ülkelerin IMF tarafından SDR karşılığında
konvertibl döviz vermek üzere seçilmeleridir.
Döviz açığı olan ülkeler, IMF tarafından
seçilmiş bu katılımcılara SDR satarak
konvertibl döviz elde edebilirler. İkinci yol,
bir üyenin kendi parasını elinde bulunduran
bir başka ülkeyle anlaşarak, SDR karşılığı
parasını geri almasıdır. SDR kullanımının
bir başka yolu, ülkelerin IMF’deki kotalarının
kredi dilimlerinden destekleme anlaşmalarıyla
yaptıkları çekişleri, vade sonunda
konvertibl döviz yerine SDR ile ödemeleridir.
Böylece ilgili ülke IMF kotasında
artmış bulunan kendi ulusal parasını SDR
karşılığı geri alabilir. Ayrıca IMF üyeleri
fondaki kotalarından yaptıkları çekişler
üzerinden ödedikleri ücretleri karşılamak
amacıyla da SDR kullanabilirler. Hiçbir
ülke SDR kotasının üç katından fazla SDR
kabulüne zorlanamaz.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.