Özbekçe

Paylaşmak Güzeldir Sende Paylaşır Mısın?

Özbekçe, ö z b e k t ü r k ç e s î olarak da bilinir,
Özbekistan SSC, Türkmenistan SSC’nin
doğusu, Tacikistan SSC’nin kuzey ve batısıyla
Afganistan’ın kuzeyinde ve Çin’in bazı
bölgelerinde konuşulan Türk lehçesi. Özbekistan
SSC’nin resmî dilidir. Eski Çağataycanm
devamı olan bu dilin yazımında
1927’ye değin Arap alfabesi, 1927-28 arasında
Latin alfabesi kullanılmış, 1939’dan sonra
Kiril alfabesine geçilmiştir. Başlıca kollan
Kuzey Özbekçe, Güney Özbekçe, Kıpçak
Özbekçesi ve Türkmen Ozbekçesidir. Öbür
Türk lehçelerinde görülen genel ünlü uyumu
Farsçanın, kısmen de Rusçanın etkisiyle
kaybolmuştur. Sayı adlarında ikizleşme görülür
(örn. ikki “iki”, yetti “yedi”, sekkiz
“sekiz”, tokkiz “dokuz”, ellik “elli”, ottiz
“otuz”). Bazı sözcüklerde ünsüzler yer değiştirir
(örn. toprak! turp ak, yagmır “yağmur”/
yamgır). Tamlayan eki -ning (Alişerning
hali “Alişir’in durumu”), belirtme eki
-ni (biz-ni “bizi”), yönelme eki -ga, -ka
(ziraat-ga “ziraata”, sovuk-ka “soğuğa”),
bulunma eki -da (köklerde “göklerde”),
çıkma eki -dan (sovuk-dan “soğuktan”),
eşitlik eki -dey, -dek’dir (bala-day “çocuk
gibi”, bun-day “bunun gibi”). Adıllardaki
n, Çağatayca döneminden beri kullanılmaz
(örn. uy ide “evinde”). Kişi adıllan men,
sen, u, biz, siz, ular’dır. Tümce yapıları
öbür Türk lehçelerindekinden çok büyük
farklılık göstermez: Uy de bir adam oturuptu
(Evde bir adam oturmuştu); Kimsiz dep
soradı (Kimsiniz diye sordu); Meni körmey
ötüp ketti (Beni görmeden geçip gitti); Buni
yazmakni isteymen (Bunu yazmayı istiyorum)
; Kelmese hat yazıp beremen (Gelmezse
ona bir mektup yazıvereyim); Hoş kelipsiz
(Hoş geldiniz); Unga bir kitap berdim
takı okusin (Ona okusun diye bir kitap
verdim) gibi.


Paylaşmak Güzeldir Sende Paylaşır Mısın?

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.