Anasayfa » wiki » özalgı

özalgı

özalgı, canlıda, kendi konumu, gövdenin
duruş biçimi, iç ve dış denge ile iç organlann
durumuna ilişkin algı.
Kol ve bacak hareketlerinin eşgüdüm içinde
olması, bu organların konumunun her an
farkında olmayı gerektirir. Omurgalı hayvanlarda
iskelet kaslarında (çizgili kaslar)
ve kirişlerin iç yüzünde bulunan alıcılar, kol
ile bacakların konumu ve kasların etkinliğiyle
ilgili sürekli bilgi sağlar. Eklembacaklılarda
(örn. böcekler, kabuklular) buna
benzer organlar olan gerilme alıcıları kaslann
dış yüzünde, gerginlikteki değişmeleri
ölçebilen özel sinirler olan kordotonal organlar
ise eklemlerin içinde yer alır. Eklemlerdeki
duyarlı tüysü yapıların uyanlması hayvanın,
kol ve bacaklannın konumu ile hareketlerinin
sürekli farkında olmasını sağlar.
Denge değişikliklerinin farkında olma süreci
genellikle kütleçekimini algılamayı da içerir.
Omurgasızlarda bu algıyı sağlayan statosist,
içi duyarlı tüycüklerle kaplı sıvı dolu bir
odacıktır ve bir ya da daha fazla küçük,
kumsu ya da taşsı tanecik (statolit) içerir.
Statolitler, yumuşakçalardaki gibi serbest
hareket halinde ya da bazı kabuklularda
olduğu gibi duyu tüylerine yapışık olabilirler.
Birçok knidlide ve solucanda da statosiste
rastlanır. Omurgalılardaki benzer organlar
kulaktaki kesecik ile kırbacık, bunlann içinde
yer alan tanecikler ise otolitlerdir. Sonuç
olarak hayvanın konumu ya da yöneliminde
meydana gelen değişiklikler statolitlerin basıncıyla
duyu tüy diklerine iletilir.
Omurgalıların tümünde ve kafadanayaklılar,
kabuklular gibi bazı omurgasızlarda
bulunan üçüncü özalgı organının işlevi,
gövdenin ekseni çevresindeki dönüşlerini
hayvana haber vermektir. Kabuklulardaki
organ bir boşluk içinde yer alan sıvının
eylemsizliğiyle işlev görür; ince duyu tüycükleri
bu sıvının içine doğru uzanır. Sıvı
eylemsiz olduğu için, hayvan ekseni çevresinde
dönünce tüycükler uyarılır.
Omurgalılar kulaktaki yanmdaire kanallannda
bulunan sıvının hareketlerinin duyu
tüycüklerini etkilemesiyle gövdelerinin kendi
ekseni çevresindeki hareketlerini algılarlar.
Üç yanmdaire kanalı birbirine 90°’lik açı
yapan düzlemlerde yer alır. Merkez sinir
sistemi kanallardan gelen uyanlan bir araya
getirerek kanallardakinden farklı düzlemlerde
gerçekleşen gövde dönüşlerini saptayabilir.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.