ötücükuşlar

Paylaşmak Güzeldir Sende Paylaşır Mısın?

ötücükuşlar (Passeriformes) , yaşayan yaklaşık
8.700 kuş türünden 5.100 kadarını
içeren en geniş kuş takımı. Karada yaşayan
küçük ya da orta irilikteki kuşları kapsayan
bu takımda türlerin çoğu böcekle, bazıları
meyve ve tohumla beslenir. Besin alımı
çeşitli uyarlanma biçimlerine yol açmıştır.
Ötücükuşlar çok eskiden beri güzel ötüşleri,
tüylerinin renk ve desen zenginliği nedeniyle
insanların ilgisini çekmiştir. Ama bu
ilgi zamanla sınır tanımadan yararlanma
yarışına dönüşmüş, bazı türler tükenme
tehlikesiyle karşı karşıya gelmiştir. Birçok
tür kafes kuşu olarak beslenirken, birçok
tür de 20. yüzyıl başlarına değin tüyleri için
öldürülmüştür. Çok sayıda ülke ötücükuşlarm
yakalanmasını ve satışını yasaklamıştır.
Öte yandan birçok ülkede ötücükuşlar
önemli bir besin kaynağı olarak görülmektedir.
Ötücükuşlar ekolojik sistemlerde önemli
bir rol oynarlar. Hem tür sayılarının çokluğu
hem de birey sayısı son derece yüksek
türleri içermesi nedeniyle ötücükuşlarm tükettiği
böcek, tohum, meyve gibi besinler
büyük miktarlara ulaşır. Öte yandan ötücükuşlar
da çok sayıda yırtıcı kuş ve memelinin
besin kaynağıdır. Ötücükuşlar çeşitli
asalaklara konaklık eder, çiçektozlarını ve
tohumları taşırlar. Bazen de tarım ürünlerine
zarar verirler. Ötücükuşlar arasındaki en
önemli tarım zararlısı, Afrika’da bazen 20
milyonluk geniş sürüler halinde ekin tarlalarına
üşüşerek büyük zarara yol açan küeladır
(Quelea quelea).
Ötücükuşlarm çoğu koloni halinde değil
birbirinden ayrı yuvalar yapar. Bir çift
Bazı Passeriformes üyelerinin
baş ve gaga yapısı
R. Keane’nin çizimi
üreme döneminde, kur yapma, çiftleşme,
yuva yapma ve yavrularını büyütme etkinliklerini
gerçekleştirebilmek için gerekli besini
sağlayabilecek genişlikte bir üreme
bölgesi seçer ve üreme dönemi boyunca bu
bölgeyi türdeşlerine karşı savunur. Yuva
ağaçlarda, çalılarda, otların arasında, kayalarda
ya da suvatlarda bulunabilir. Türlerin
çoğu çanak biçimli, üstü açık yuvalar yaparsa
da çömlekçikuşununki gibi çamurdan küre
biçimli değişik tiplere de rastlanır.
Ötücükuşlar yuvaya 1-14 arasında yumurta
bırakır. Hemen her zaman yalnızca dişi
kuluçkaya yatar. Kuluçka süresi 11-21 gündür.
Genellikle erkek de yavruların beslenmesine
yardım eder. Yavruların yuvada
kalma süresi 8-35 gün arasında değişmekle
birlikte çoğu kez 10-15 gündür. Yavrular
palazlanıp uçtuktan sonra tümüyle bağımsız
olana değin birkaç gün ya da birkaç hafta
yuva çevresinden uzaklaşmazlar.
Ötücükuşlar arasında güzel ötme özelliği
oldukça yaygındır. Bu özellik 4 bin kadar
türü kapsayan özötücüler (Passeres) alttakımı
başta olmak üzere öbür üç alttakımın
üyeleri arasında da görülür. Ozötücülerin
ötmelerini sağlayan çok karmaşık bir ses
organı vardır. Ama büyük bölümünde yalnız
erkek kuş güzel öter.
Bazen ötücükuşlar formik asit salgılayan
karıncaların tüyleri arasında dolaşmasına
izin verir ya da gagalarıyla karıncaları
tüylerinin arasına yerleştirirler. Yalnızca
ötücukuşlara özgü olan bu davranışın nedeni
tam olarak anlaşılamamıştır. Formik
asidin tüylerin asalaklara karşı korunmasında
ve tüy bakımında işlevsel olduğu düşünülmektedir.
Dalları kavrayarak tünemeye uyarlanmış
olan pençe yapıları ötücükuşlarm ayırt edici
özellikleri arasındadır. Dört parmaktan geriye
doğru uzayan birincisi, öbür üçünün
tam karşısında yer alır. Toygar, incirkuşu
313 Ötüken
gibi yerde yaşayan gruplarda parmaklar
uzayıp yassılaşarak yürümeye ve koşmaya
uyarlanmıştır. Yaşamlarının büyük bölümünü
havada geçiren kırlangıçlarda ise pençeler
küçülerek güçsüzleşmiştir. Tırmaşıkkuşu,
sıvacıkuşu gibi ağaçlara tırmanan türlerin
parmak ve tırnakları güçlü ve kıvrıktır.
Ötücükuşlarm gagaları, türün besin kaynağına
göre farklı biçimlerde olabilir. Böcekçil
türlere özgü ince gaga ile tohum yiyen
türlere özgü kısa ve konik gaga en yaygın iki
gaga biçimini oluşturur. Kaim kabuklu
meyvelerle beslenen türlerin gagaları güçlü
ve kalın, bitki liflerini kesen türlerde ise
gaga kenarları tırtıklıdır.
Erkek ötücükuşlar çoğunlukla dişilerden
daha canlı renklere ve daha karmaşık tüy
desenlerine sahiptir. Özellikle ılıman bölgelerde,
ötücükuşlarm kış tüyleri üreme dönemindekinden
farklı ve soluk renklidir.
Narin kemik yapılarından ötürü ötücükuşlarm
fosil kalıntıları çok azdır; bu nedenle
de evrimlerine ilişkin bilgiler yetersizdir.
Değişik uzmanlara göre ötücükuşlarm ilk
kez ortaya çıktığı tarih günümüzden 120-65
milyon yıl öncesi arasında değişir. En eski
ötücükuş fosili ise 40 milyon yıl öncesine
tarihlendirilmiştir.
Passeriformes takımı dört alttakıma ayrılır.
Eurylaimi alttakımı genişgagaları (Eurylaimidae)
içerir. Tyranni alttakımı, aralarında
çömlekçikuşları (Furnariidae), karıncakuşları
(Formicariidae), tapakulolar (Rhinocryptidae)
, kotingalar (Cotingidae) , manakinler
(Pipridae) ve Yenidünya sinekkapanlarının
(Tyrannidae) bulunduğu 12 familyadan
oluşur. Menurae alttakımı lirkuşlarını
(Menuridae) ve bükkuşlarım (Atrichornithidae)
kapsar. Özötücüler en çok türü
kapsayan ve tipik ötücükuşları içeren bir
alttakımdır. Türkiye’nin de içinde bulunduğu
Palearktik bölgedeki bütün ötücükuşlar
bu alttakımda yer alır.
Ötücükuşlarm, özellikle özötücülerin sınıflandırılması
hayvan taksonomisinin en karmaşık
sorunlarından birini oluşturur. Özötücülerin
üç ana gruba ayrılması konusunda
görüş birliği vardır: 1) Kargalar, sarıasmalar,
cennetkuşları vb; 2) ardıçkuşları, bülbüller,
Eskidünya sinekkapanları, ötleğenler,
çalıkuşları vb; 3) ispinoz benzerleri,
Yenidünya bakalları, tangaralar vb.
Bu üç grubun kendi içlerinde nasıl sınıflandırılacağı
konusunda ise tartışmalar sürmektedir.
Farklı yaklaşımlarda aynı grup
familya ya da altfamilya gibi farklı düzeylerde
sınıflandırılabildiği gibi, türlerin ve
cinslerin familyalar arasındaki dağılımı da
değişmektedir.


Paylaşmak Güzeldir Sende Paylaşır Mısın?

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.