Okyar, (Ali) Fethi

Okyar, (Ali) Fethi (d. 1880, Pirlepe
[bugün Prilep, Yugoslavya] – ö. 7 Mayıs
1943, İstanbul), asker ve devlet adamı, iki
kez başbakanlık yapmış, Serbest Cumhuriyet
Fırkası’nın kurucuları arasında yer
almıştır.
1901’de Mekteb-i Harbiye’yi (bugün Kara
Harp Okulu), 1904’te Erkân-ı Harbiye
Mektebi’ni bitirdi. Kolağası rütbesiyle orduya
katıldı. 1908’e değin Manastır, Edirne
ve Selanik’te görev yaptı, bu sırada İttihat
ve Terakki Cemiyeti’ne girdi. II. Meşrutiyetin
ilanından (1908) sonra Paris askeri
ataşeliğine atandı. 1910’da binbaşılığa yükseldi,
Trablusgarp (1911-12) ve Balkan
(1912-13) savaşlarına katıldı. Aralık 1911’de
yapılan Meclis-i Mebusan ara seçimlerinde
Manastır mebusluğuna seçildi. Haz1913’te askerlikten ayrıldı, İttihat ve Terakki
Cemiyeti’yle görüş ayrılığına düştüğü için
Sofya büyükelçiliğine atanarak İstanbul’dan
uzaklaştırıldı. 1917 sonlarında İstanbul’a
döndü ve İstanbul mebusu olarak yeniden
Meclis-i Mebusan’a girdi. Ahmed İzzet
Paşa hükümetinde (14 Ekim-8 Kasım 1918)
dahiliye nazırı olarak görev yaptı. Mondros
Mütarekesi (30 Ekim 1918) sonrasında iki
ay kadar Minber adlı gazeteyi çıkardı, bu
gazetede zaman zaman Mustafa Kemal’in
(Atatürk) de yazıları yer aldı.
Ali Fethi Bey 1919’da öteki İttihat ve
Terakki yöneticileriyle birlikte Malta’ya
sürüldü. Nisan 1921’de serbest bırakıldıktan
sonra Ankara’ya gitti ve İstanbul mebusu
olarak TBMM’ye katıldı. Fevzi Paşa (Çakmak)
hükümetinde (1921-22) dahiliye vekilliği yaptı. 14 Ağustos 1923’te üstlendiği
başbakanlık görevinden iki ay sonra istifa
etti (27 Ekim). İstifasının ardından cumhuriyet
ilan edildi ve TBMM başkanlığına
seçildi. 22 Kasım 1924’te yeniden başbakanlığa
getirildi ve 2 Mart 1925’e kadar bu
görevde kaldı. Daha sonra, Ağustos 1930’a
değin Paris büyükelçiliğinde bulundu.
Paris’ten dönüşünde Cumhuriyet Halk Fırkası’na
(CHF) karşı yaygın muhalefeti denetlemek
isteyen Mustafa Kemal’in önerisi
ve onayıyla kurulan Serbest Cumhuriyet
Fırkası’nın (SCF) kurucuları arasında yer
aldı ve partinin genel başkanlığına getirildi
(12 Ağustos 1930). CHF’nin devletçiliğine
karşı özel girişimciliği savunan SCF kısa
sürede geniş destek sağladı. 5 Eylül 1930’da
Ali Fethi Bey’in İzmir gezisi sırasında çıkan
olaylar, ardından başlayan işçi grevleri ve
partinin Ekim 1930’da yapılan yerel seçimlerde
kazandığı başarı CHF yönetimini
tedirgin etti. Gericiliği kışkırttığı gerekçesiyle
TBMM içinde ve dışında yoğun
eleştirilere uğrayan SCF 17 Kasım 1930’da
kendini feshetti. 1934’te Londra büyükelçiliğine
atanan Fethi Okyar, 1939-41 arasında
İkinci Refik Saydam hükümetinde adliye
vekilliği yaptı.
Bolayır Muharebesinde Adem-i Muvaffakiyetin
Esbabı (1941) adlı bir kitabı olan Ali
Fethi Okyar’ın anıları Serbest Cumhuriyet
Fırkası Nasıl Doğdu, Nasıl Fesh Edildi?
(1987) adıyla yayımlanmıştır. Cemal Kutay’ın
kaleme aldığı Uç Devirde Bir Adam (1980)
adlı yapıt da Okyar’m siyasal yaşamını anlatır.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)