Oğuz Kağan Destanı

Oğuz Kağan Destanı, Oğuzların(*) atası
ve hükümdarı sayılan Oğuz Kağan’ın yaşamını
konu alan destan. Oğuzların İslam
dinini kabul etmesinden sonra, değişik öykülerin
eklenmesiyle Oğuzname(*) olarak
anılan bu destanın günümüze ulaşan en eski
nüshası Uygur harfleriyle, 13. yüzyılda ya
da 14. yüzyıl başlarında henüz Müslüman
olmamış Türklerce yazıya geçirilmiştir. Bu
metin Paris’te Ulusal Kitaplık’tadır.
Oğuz Kağan Destanı iki ana bölümden
oluşur. İlk bölümde halk arasındaki rivayetlere
göre Oğuz Kağan’ın yaşamı anlatılır.
İkinci bölümde Oğuzların boy adları, damgalan
ve ongunları(*) açıklanır. Destana
göre Kara Han’ın eşi Ay Hatun’un oğlu
olan Oğuz ilk sütünü emince konuşur, çiğ
et, aş ve şarap ister. Kırk gün içinde büyür,
yürüyüp oynar. Ormanda saklanarak’Oğuzların
hayvanlarını ve insanları yiyen bir
gergedanı öldürüp ülkesini huzura kavuşturur.
Art arda iki kadınla evlenir. Birincisinden
Gün Han, Ay Han ve Yıldız Han,
İkincisinden de Gök Han, Dağ Han ve
Deniz Han adlı oğulları doğar.
Oğuz Kağan komşu ülkelerin hanlarından
kendi egemenliğini tanımalarını ister. Çin
hükümdarı Altun Kağan bu buyruğa uyarsa
da Bizans hükümdarı Urum Kağan onu
dinlemez. Bunun üzerine askerlerini toplayan
Oğuz gök tüylü, gök yeleli erkek birkurdun önderliğinde giriştiği seferler sonunda
Urum Kağan’ı yenilgiye uğratır. Çürçet,
Sind, Şağam, Tangut ve Suriye’yi fetheder.
Barkan yurdunun kağanı Masar’m ordulannı
bozguna uğratır. Uluğ Türk (irkil Hoca)
adlı vezirinin gördüğü bir düş üzerine büyük
oğullarını doğuya, küçük oğullarını da batıya
gönderir. Büyük oğullar altın bir yay,
küçük oğullar üç gümüş ok bulurlar. Oğuz
Kağan büyük kurultayı toplar ve ülkesini
büyük (Bozoklar) ve küçük (Üçoklar) oğulları
arasında ikiye ayırır.
Reşideddin’in (ö. 1318) Camiiıt-Tevarih
adlı yapıtındaki “Tarih-i Oğuzân ve Türkân
ve Hikâyât-ı Cihangir-i O” başlıklı bölümde
yer alan Oğuzname’de ise Oğuz Kağan bir
alp-eren ya da peygamber kişiliğine bürünmüştür.
Burada Oğuz doğar doğmaz annesinin
düşüne girer ve ona Müslüman olmazsa
sütünü emmeyeceğini söyler; annesi bunu
kabul edince ilk sütü emer. Oğuz amcalarının
üç kızı ile evlenir. Kara Han, eşlerinin
şikâyeti üzerine oğlu Oğuz’un Müslüman
olduğunu duyunca onu öldürtmek ister.
Ama Oğuz babasını yenerek ülkenin başına
geçer. Daha sonra seferlere çıkarak İran,
Turan, Mısır, Rum ve Frenk diyarlarını
fethedip asıl yurduna döner. Yay ve ok
getiren oğullarından Bozokları sağda oturtup
ordunun sağ kanadına, Üçokları da
solda oturtup ordunun sol kanadına komuta
ettirir.
İlk destanda 40 gün içinde büyüyen Oğuz,
İkincisinde bir yılda büyür ve adını kendisi
seçer. İkinci öyküde onun bütün savaşlan
din uğruna yapılan gazalardır. Her iki
destanda geçen kavim adlan büyük ölçüde
aynıdır, Oğuzların siyasal yapısı da aynı
biçimde anlatılır. Ama Uygurca metindeki
kurt öyküsü öbüründe yoktur. Bazı araştırmacılara
göre Oğuz Kağan ünlü Hun hükümdarı
Mete’nin kişiliğini yansıtmaktadır.
Daha geniş bir yorumla, Oğuz Kağan’ın
tarihsel bir kişilikten çok, 24 boyluk Oğuz
örgütünün simgesi olduğu anlaşılmaktadır.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)