M ühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn seyyar topçu sınıfı öğrencilerinin top tâlimi.
M ühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn seyyar topçu sınıfı öğrencilerinin top tâlimi.

MÜHENDİSHÂNE-İ BERR İ-İ HÜMÂYÛN

MÜHENDİSHÂNE-İ BERR İ-İ HÜMÂYÛN; topçu ve istihkâm subayı yetiştiren okul. Osmanlı Devleti yükselme devrinden sonra, bilhassa başta 1683 Viyana bozgunu olmak üzere, birbirini tâkip eden mağlûbiyetlerle karşılaştı. Bu durum, askerî sâhada yeni bilgilerle mücehhez bir orduya sâhip olma zarûretini ortaya çıkardı. Bu sebeple orduda ilk defâ modern bilgilerle tâlim ve terbiye, 1728’de Sultan Üçüncü Ahmed zamânm- da humbaracı (topçu) sınıfında başladı. Sonra 1734’te Sultan Birinci Mahmûd, Üsküdar’da bir Mühendishâne (mühendis mektebi) açtı. Mühendishâne 1759’da Kâğıthâne’den Karaağaç’a nakledildi. 1784’te Birinci Abdülhamîd zamânında Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyûn ve Mühendishâne- i Berrî-i Hümâyûn olmak üzere ikiye ayrıldı. Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn, topçu ve istihkâm subayı, askerî mühendis yetiştirmeye devâm etti.

M ühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn seyyar topçu sınıfı öğrencilerinin top tâlimi.

M ühendishâne-i Berrî-i Hümâyûn seyyar topçu sınıfı öğrencilerinin top tâlimi.

1793’te Kasımpaşa’dan Eyüp’teki Bahâriye Sarayına, sonra Hasköy’e, daha sonra Maçka’ya taşındı. 1796’da Üçüncü Selim zamânında Mühendis- hâneye kırk talebe alındı. Cebir, trigonometri (ilm- i müsellesât), mekânik, atıcılık, hey’et (astronomi), harp târihi, hendese, coğrafya ve istihkâmcılık okunan dersler arasındaydı. Mühendishâne, yüksek matematik okutan tek mektep olduğundan ve asker arasında yüksek matematik okuyanlara Erkân-ı Harp denildiğinden, Mühendishânenin ilk mezunları, Sultan İkinci Mahmûd zamâninda kurulan Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye ordusunda, Erkân-ı Harplik (kurmaylık) vazifesine tâyin edildiler.
Mühendishânenin başında nâzır denilen bir yetkili bulunmakla berâber, esas sevk ve idâreyi baş hoca adındaki vazifeli yapardı. Baş hoca, baş mühendis ve Mühendishânenin en bilgili ve lisan bilen subayı idi. Talebenin tâlim ve terbiyesi (eğitim- öğretim) ve idâresi ile meşgûl olurdu. Mühendis- hânede başhocalık yapanlar arasında en meşhûru İs- hak Efendidir. Fen ilimlerinde mütehassıs, lisan bilen bu zâtın koyduğu fennî ıstılahlardan bâzısı, dilimizde hâlâ kullanılmaktadır. 1830 senesinde Sultan Üçüncü Selim’e Mühendishânenin ıslâhı husûsunda bir lâyiha (rapor) vermiştir. Mühendishânenin (mektebin) iki kat üzerine dört dershânesi, hocalara mahsus odaları, kütüp- hânesi ve matbaası vardı.

Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûnun 1793 senesine kadar hizmet verdiği, Kasımpaşa'da Cezayirli Haşan Pa şa tarafından yaptırılan Kalyoncu Kışlası.

Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyûnun 1793 senesine kadar hizmet verdiği, Kasımpaşa’da Cezayirli Haşan Pa şa tarafından yaptırılan Kalyoncu Kışlası.

1834’te Harbiye Mektebi açıldığında Harbi – yeye ve Mühendishâneye hoca, askerî fabrikalara teknik eleman yetiştirmek üzere Mühendishâne hocalarından iki zâbit (subay) ile on talebe tahsil için Avrupa’ya gönderildi. Dönenler orada öğrendiklerini öğretmeye ve tatbike başladılar. Avrupa’da tahsilini tamamlayıp dönen tophâ- ne nâzın Bekir Paşanın teklifiyle bir nizâmnâme çıkarıldı. Buna göre, 64 senelik Mühendishâne, topçu ve mîmar yâni istihkâm mektebine çevrildi. Mevcut mektep idâdî kabul edilip, ayrıca dört senelik Harbiye ve mîmar sınıfları açıldı ve binâya ilâveler yapılarak, Avrupa askerî mekteplerindeki gibi fen dersleri okutulmaya başlandı. Yine mektebin hoca ihtiyâcını gidermek için çeşitli târihlerde Avrupa’nın muhtelif merkezlerine pekçok zâbit gönderildi. Bununla berâber top
çu mektebini daha da geliştirmek için Avrupa’dan mütehassıslar getirildi. 1864’te bütün askerî idâdîlerin Galatasaray’da birleştirilmesi karârı üzerine, topçu mektebi de Galatasaray’a nakledildi. Ancak 1867’de Galatasaray’daki İdâdî-i Umûmî, Kuleli Kışlasına kaldırılarak Galatasaray’da sivil mâhiyette ve Mekteb- i Sultânî adı ile umûmî bir idâdî açıldı. 1871’de ise, harbiye öğrencileri, tatbîkâtlı tâlim yaparak mesleklerinde yetişebilmeleri için Harbiye Mektebine nakledildiler. 1878’de Harbi- ye’deki topçu ve istihkâm sınıfları tekrar Harbi- ye’den ayrılıp mekteplerine döndüler. Mühendishâne-i Berrî-i hümâyûn, Yüksek Mühendis Mektebi adıyla kurulup, 1944’te İstanbul Teknik Üniversitesi adını alan okulun çekirdeğini teşkil etmiştir

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*