Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

MUHAMMED BİN YÛSUF İSFEHÂNİ

Paylaşmak Güzeldir Sende Paylaşır Mısın?

Tebe-i tâbiînin âlim ve râvilerinden. İbâdete çok düşkündü. Dünyânın, Allahü teâ- lâmn nzâsı için olmayan herşeyinden el çekmişti. Çok büyük evliyâdan olmasına rağmen, kendisini büyüklerden başkası tanımazdı. Künyesi Ebû Abdullah’dır. Ez-Zâhid, el- Âbid lakâblan ile tanınırdı. Aslen İsfehan- lıdır. Doğum tarihi bilinmemektedir. İlim tahsili için uzun zaman Mekke’de bulundu. Basra’da ve değişik yerlerde ikâmet etti. Tanındığı yerden kaçmanın yollarım arardı. Geceleri hiç uyumazdı. Devamlı ibâdet ederdi. İnsanlardan birşey istemez, hâcetini Allahü teâlâdan dilerdi. 188 (m. 804)’de veya daha sonraki bir tarihte, otuz yaşlannda iken vefât etti. Basra’nın Mesîse kasabasında Ebû İshâk el-Fezârî’ nin (r.a.) yarana defnedildi. Ziyâret edenler feyz ve bereketinden istifâde etmektedir. Yûnus bin Ubeyd, Hammâd bin Seleme, Hammâd bin Zeyd, Süleymân bin Mihrân, el-A’meş, Süfyân-ı Sevri ve Sâlih el-Müzenî’ den (r.aleyhim) hadîs rivâyet etti. Kendisinden ise, İmâm-ı Evzâî, Âmir bin Hammâd İsfehânî ve Zübeyr bin Abbâd (r.aleyhim) ilim tahsil edip, hadîs-i şerif rivâyet ettiler. Yahyâ bin Saîd el-Kettân hazretleri: “Birçok âlimin sohbetinde bulundum. Fakat, Muhammed bin Yûsuf İsfehânî’den daha faziletli kimseyi görmedim. Benim nazarımda O, Süfyân-ı Sevri’den daha üstündür” deyince, Ahmed bin Hanbel (r.a.) “İlim ve fazîletteki üstünlüğünü mü kastediyorsun?” diye sordu. O da “Evet ilim ve fazîletteki üstünlüğünü kastediyorum” buyurdu.
16.’asrın sonlarında İznik ‘de yapılmış, karanfil ve lâje motifleriyle süslii nefis bir tabak.
3 1 8 İslim Mimini Ansiklopedisi
MUHAMMED BİN YÛSUF ISFEHAn!
Abdurrahmân bin Mehdî, “Muhammed bin Yûsuf un benzerine rastlamadım” buyurdu. Züheyr el-Benânî; “Onun gibi çok ibâdet edip, dünyâya rağbet etmeyen bir daha gelmez” buyurdu. Talebelerinden Dirhem, “Meclislerinde çok kaldım. O’nun Allah için olmayan bir- şeyden bahsettiğini hiç duymadım” dedi. Atâ bin Müslim Halebî hazretleri buyurdu ki: “Muhammed bin Yûsuf îsfe- hânî, hergün garip bir şekilde kapının önüne gelir, çok garip bir şekilde öğrenmek istediğini sorar, benden suâlinin cevâbını alınca da, yine çok garip bir şekilde kapımdan ayrılırdı. Bu hâli yirmi sene devam etti. Ben O’na kim olduğunu hiç sormamıştım. Ama ben Muhammed bin Yûsuf un ismini işitiyor, O’na hayranlık duyuyordum. Birgün biz câmîdeyken, O da geldi. O’nu tanıyanlardan biri, “İşte Muhammed bin Yûsuf bu gelen zâttır” dedi. Yirmi senedir bu zât hergün benim kapıma gelir, fakat ne ben O’na kim olduğunu sordum, ne de O bana kim olduğunu söyledi.” Abdullah bin Mübârek (r.a.): “Ibni tdris’e Basra’da kimden daha çok istifâde edebileceğimi sordum. Ben, sana Muhammed bin Yûsuf Isfehânî hazretlerinden başkasını tavsiye edemem. O’na git, çok istifâde edersin. O’nu lütûf ve ihsân yerlerinde bulursun. O, Basra’nın Mesise kasabasında oturur” dedi. Ben de Basra’yı ziyâret ettiğim zaman Mesise’ye gittim. Orada Muhammed bin Yûsuf hazretlerini sordum. O’nu kimse tanımıyordu. Tanınmaması, O’nun takvâ ve faziletinin üstün- lüğündendi. Ben, Muhammed bin Yûsuf hazretlerini üstâdımın dediği gibi lütûf ve ihsân yerleri olan câmilerden birinde buldum. O’nun âbid ve zâhidlerin ileri gelenlerinden olduğunu gördüm” buyurdu. Abdullah bin Mübârek (r.a.): Muhammed bin Yûsuf hazretlerinin yaşının çok genç olmasından dolayı O’nun için; “Âbid- ler ve zâhidler arasında bir gelindir” buyururlardı. Menkıbelerinden: Salt bin Zekeriyya anlatır: Muhammed bin Yûsuf hazretleriyle Ehvas’a gidiyorduk. Yol üstünde bir handa sabahladık. Bana, “Kervancıbaşını yanıma çağır, çok çabuk hazırlansınlar. Hemen yolumuza devam edelim” buyurdu. Kervancıbaşının yanına gittim. Ayağını bir akrep sokmuş kalkamıyordu. Muhammed bin Yûsuf hazretlerine durumu arz ettim. “Yanıma muhakkak gelmeli” buyurdular. Kervancı- başının koltuğuna girdim, beraberce geldik. Kervancıbaşının elini akrebin soktuğu yere koydurup, sessizce birşeyler okuyarak oraya üfledi. Adam hemen kalktı ve hiçbir- şey olmamış gibi yürüdü, gitti. Muhammed hazretlerine, içinden ne okuduğunu.sor
dum, “Ümmü’l-kitâb”ı okudum, buyurdular. “Ümmü’l-kitâb” nedir? diye sorunca “Fâtiha’dır. Ben Fâtiha sûresini okudum” buyurdular. Ben ondan sonra, Fâtiha sûresi okuyup hastalann üzerine üflerdim. Lâkin benim okumamla hiçbir hasta şifâ bulmadı. Yûsuf bin Zekeriyya anlatır: Biz Harran’da idik. Muhammed bin Yûsuf hazretleri yanımıza geldi. Oradaki hadîs âlimleri . etrafını çevirdiler. Hemen Harran’dan ayrılıp Re’sûlayn denilen yere gitti. Bir ay orada kaldıktan sonra geri geldi. Orada neden çok kaldıklarını sordum. “Re’sûlayn’da bir ay kaldım. Ne kimse beni tanıdı. Ne de ben kimseyi tanıdım” buyurdu. Dikkat ettim; Muhammed bin Yûsuf hazretleri, ekmeğini her zaman değişik fırından alırdı. Sebebini sorduğumda, “Her zaman aynı fırından alırsam, belki fınn sâhibi olan kimse beni tanır ve bana hürmet eder, ben de o zaman dînimi dünyâya âlet etmiş olmaktan korkarım. Muhtelif fırınlardan alınca beni hiçbiri tanımaz” buyurdu. Muhammed bin hilâl hazretleri anlatır: Muhammed bin Yûsuf hazretleri ile Fudayl bin Iyâd hazretleri çok arzu etmelerine rağmen birbirlerini görüp tanışamamışlardı. Birgün Basra çarşısında karşılaştılar: “Sen Muhammed bin Yûsuf musun?” “Sen Fudayl bin Iyâd mısın?” bir ağızdan “Evet” derken ikisi de aynı anda birer nâra atarak bayıldılar. Tanıyanları, bir müddet sonra Fudayl bin Iyâd’ı baygın olarak evine götürdüler. Muhammed bin Yûsuf ise ayılıncay a kadar güneşin altında yattı. Çarşıda kimse tanımadığı için “uyuyor” zannedildi. Sâlih bin Mehdî anlatır: Muhammed bin Yûsuf (r.a.) ile beraber Yahûdiyye beldesine gidiyorduk. Yolda bir hıristiyanla karşılaştık. O, hıristiyanm selâmını çok güzel bir şekilde aldı. O’na çok hürmet etti. “Nasıl olur da bir İslâm âlimi ve evliyâ, bir kâfire böylesine hürmet eder?” diye düşündüm. Hıristiyan yanımızdan ayrılınca bunun sebebini sordum. “Bu nasrânî gözüken kimse, gizlice îmân etmiştir. Müderris olan kardeşim, dokuz talebesiyle birlikte bunun köyüne geldi. Bu adam da hizmetçisini gönderip köyde misâfir olup olmadığını araştırdı. Durumu anlayınca, bizzat kendisi gidip onları evine da’vet etti. Onlara izzet ve ikrâmda bulundu. Aynca içinde yüz bin dirhem bulunan bir keseyi yol harçlığı olarak vermek istedi. Ama onlar “Bizim ihtiyâcımız yoktur” diyerek kabûl etmediler” buyurdu. îsfehanlı bir kimse anlatır: Bir grup eşkıyâ, çobanlarımızı bağlayarak hayvanlarımızı çaldı. İçinde Muhammed bin •Yûsufun hayvanlan da vardı. Bizden biri onlarla görüşmek üzere gitti. Şakilerin reisi.
Islâm İlimleri Ansiklopedisi 3 1 9
MÛSÂ BİN TALHA
‘‘Kötü zan altında kalınacak yerlerden kaçınız.” Hadîs i şerif
3 2 0 İslâm alimleri Ansiklopedisi
Hindistan M<>£<>11 an ‘mı ait 17. asırda yapılmış bir hançer. Kını ve kabzası altın olup iizeri kıymetli taşlarla süslenmiştir.
O’na “Muhammed bin Yûsuf un hayvanlarını bize göstermek şartıyla, kendi hayvanlarını götür. O, büyük evliyadır. Biz, O’nun bedduâsından korkanz. O’nun hayvanlarının hepsini geri göndereceğiz” dedi. Ama, daha sonra göndermediler. Bir müddet sonra çaldıkları hayvanların hepsi telef oldu. Onlardan bir fayda göremediler. Yalnız Muhammed bin Yûsuf hazretlerine ait hayvanlardan hiçbiri telef olmadı. Talebelerinden biri, Muhammed bin Yûsuf hazretlerinden nakleder: Karzin beldesinde ikâmet ederken, o şehrin ileri gelen zenginlerinden biri de sohbetime devam ederdi. Birgün ikimiz yalnız kalınca, bana bir teklifi olduğunu söyledi ve devamla, “Dünyâda yalnız bir çocuğum var. O da, evlenecek çağda, dînine bağlı bir kızcağızdır. Onu bütün mallarımla birlikte sana vermek ve daha sonra da Mekke veya Medine’de ikâmet etmek isterim” dedi. Ben de ona “Allahü teâlâ senden râzı olsun. Eğer benim evlenmek gibi bir niyetim olsaydı, kabûl ederdim. Fakat böyle bir niyetim yok” diye cevap verdim. “Bu teklifi niçin kabûl etmediniz?” diye soran bir talebesine de “Ben mal-mülk sâhibi olsaydım, onlarla meşgûl olurdum. Şimdi ise daha kıymetli şeylerle meşgûlüm. Beni bu kıymetli şeylerden alıkoyacak hiçbir şeyi istemem” buyurdu. Ali bin Ezher(r.a.) anlatır: Muhammed bin Yûsuf hazretleri bir ara Mesise’ye geldi. O sıralarda Ebû tshâk hazretleri vefât etmişti. Bizden O’nun kabrini sordu. Kabrinin başına gittik. Kur’ân-ı kerim okuyup duâ ettikten sonra, Ebû tshâk el-Fezâri hazretlerinin kabrinin bitişiğindeki boş yeri göstererek “Burası bir müslümana ne güzel kabir olur” buyurdu. Biz burasını kendisi için temenni ettiğini anladık. Mesise’ye geri döndük. Kısa bir müddet .sonra hastalandı ve oniki-onüç gün sonra
vefât etti. Biz de O’nun işâret ettiği Ebû İshak hazretlerinin yanındaki boş yere defnettik. Saîd bin Gaffar’a (r.a.) hitâben buyurdu ki: “Ey Saîd, en kıymetli vaktin olan şu ânını, en kıymetli şeyle değerlendir.” Dostlarına: “Bu zaman fazileti arama zamanı değil, bilakis kurtuluşu arama zamanıdır” buyurdular. Kardeşi Zürâre’ye yazdığı mektubda; Besmele ve hamd-ü senâdan sonra, “Ey kardeşim! İşittim ki, ticârete başlamışsın. Bilmiş ol ki, senden önceki bütün tüccârlar ölmüşlerdir. Vesselâm” buyurup, altına şöyle not düştüler “Ey kardeşim Zürâre! Allahü teâlâdan kork ve ona itâat et! O’nun azâbını unutma! O’nun azabına kimse karşı koyamaz. Şartlarına sâhip olunca hacca git! Zîrâ hadîs-i şerifte Resûlullah (s.a.v.) “Herkim ki helalden kazandığı mal ile Allahü teâ- lânın rızâsı için hac etse, anasından doğduğu gün gibi günahsız olur” buyurdu. Bir sohbetlerinde: “Şu gördüğünüz arâ- zilerin hepsini iki kuruş karşılığında bana verseler hiç sevinmem. Zîrâ bu dünyâdaki bütün mal ve mülk geçicidir. Yok olmaya mahkûmdur. Biz öleceğiz, malımız ve mülkümüz dünyâda kalacaktır” buyurdular. Mekke yolunda, Abdurrahmân bin Ömer’in elinden tutup buyurdular ki; “Ey Abdurrahmân! Sen zevk ve keyfiyle uğraşanların kapılan önünden geçtiğinde onlara “O yüksek köşkleri ve kaleleri yaptıranlar hani, bu muhteşem köşk ve muazzam kalelerde sizden önce zevk ve sefâ sürenler, bütün dünyâ bizimdir diyenler nerede?” diye sor. Muhakkak ki, onların hepsi ölüp gittiler. Sen, çok ibâdet edenlerin yanlarına varırsan onlara, “Ey âbidler! ölüm vaktiniz gelip, âhırete göçtüğünüz zaman, istirahatin en güzeli sizin içindir” dersin.” Süleymân bin Mihrân’dan (r.a.) duydum, Abdullah bin Mes’ûd (r.a.) buyurdu ki: “Cum’a günü bin defa Allahümme salli a’lâ Muhammedin sallallahü aleyhi ve sel- lem demeyi terketme.”
1) Hilyet-ül-evliyâ, cild-8, sh-225


Paylaşmak Güzeldir Sende Paylaşır Mısın?

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.