HAMZA EZ-ZEYYÂT

Tâbiînin büyüklerinden,
kırâat âlimi, fakîh ve dünyâya
ehemmiyet vermeyen, mübahların çoğunu
terkeden bir zâhid. İsmi Hamza bin Habîb
bin Ammâre bin Ismâil et-Teymî ez-Zeyyât
olup, künyesi; Ebû Ammâre’dir. İmâm-ı a’
zam Ebû Hanîfe ile aynı zamanda 80 (m.
700; doğmuş, O’ndan altı yıl sonra 156 (m.
773; de Hulvan’da vefât etmiştir. Mezan
meşhûr ziyâret yerlerindendir. Vefât tarihinin
154 veya 158 olduğu da rivâyet edilmiş­
tir. Teym oğullannın azâdlısıdır. Bir
rivâyette ise onlara sonradan dahil olanlardandır.
Yaşı itibân ile Eshâb-ı kirâma
(r. anhüm; yetişmiştir. Zeytinyağı ticâreti
ile meşgûl olduğu için Zeyyât denilmiştir.
Irak’tan Hulvan’a zeytinyağı götürür
satar, Kûfe’ye peynir ve ceviz getirirdi.
Hamza bin Habîb (r.a.; Kur’ân-ı kerimin
meşhûr yedi kırâatı (okuyuş şekli) olan
kırâat-ı Seba’dan birisinin rivâyet edicisi
ve kırâat imamlannın altıncısıdır. Aynı
zamanda bir muhaddis olan Hamza sika
(güvenilir, sağlam; bir râvidir. Fıkhın en
zor bahislerden birisi olan ferâiz (ölen
bir kimsenin malının taksimi; ilminde de
üstâd olan âlimdir. Hamza ez-Zeyyât kırâ-
atı, A’meş, Ca’fer-i Sâdık, Ibn-i Ebî Leylâ,
Humrân bin A’yen Ebû tshâk es-Sebiî,
Mansûr bin Mü’temir, Mugire bin Miksen’
den almışdır. Hamza’mn A’meş’den Resû-
lullaha (s.a.v.) varan rivâyet tarîki (yolu;
şöyledir: A’meş, Yahyâ bin Vessâb’dan, O
da Alkeme, el-Esved, Ubeyd bin Nedâle,
Zirr bin Hubeyş es-Sülemi’den, O da ibni
Mes’ûd’dan (r.a.) O da Resûlullahdan
(s.a.v.; almıştır.
Hamza bin Habîb, Ishâk es-Sebîî, Ebî
tshak Eş-Şeybânî, A’meş, Adiyy bin Sâbit,
Hakem bin Uteybe, Habîb bin Ebî Sâbit,
Mansûr bin Mü’temir ve birçok hadîs âliminden
(r.aleyhim; de hadîs-i şerif öğrenmiştir. Abdullah ibni Mübârek, “Hüseyin
bin Ali el-Ca’fî, Abdullah bin Sâlih el-Iclî,
Selim bin îsâ (Ondan kırâat da öğrenmiş­
tir; îsâ bin Yûnus, Ebû Ahmed ez-Zübeyrî,
Muhammed bin Fudayl, Vekî’ bin Cerrâh,
Kabisâ bin Ukbe ve birçok âlim de Hamza
bin Habîb’den hadîs-i şerîf rivâyet
etmişlerdir.
Hamza bin Habîb (r.a.) kırâatta imâm,
dinde hüccet (senet;, hadîste sika, fıkıhta
üstâd olup, son derece mütteki (haramlardan
sakınan), şüphelilerden tamamen
uzaklaşmış verâ’ sâhibi ve dünyâdan uzaklaşmış
mübahların çoğunu terketmiş bir
ârif idi. tbni Fudayl “Zannetmem ki,
Allahü teâlâ Kûfelilerin üzerinden belâyı
Hamza’dan başka bir kimse sebebiyle
kaldırsın”, Ya’nî onun sebebiyle Allahü
teâlâ belâları kaldırır, buyurmuştur.
Imâm-ı a’zam Ebû Hanîfe, Hamza’ya:
“İki şeyde bizden üstünsün. Biz bu iki şeyde
seninle münâzea etmeyiz, elinden almak
istemeyiz. Biri Kur’ân-ı kerîm okumak,
diğeri de ferâiz ilmidir.” buyurmuştur.
Süfyân-ı Sevri: “Hamza, Kur’ân-ı kerîm ve
ferâizde diğer insanlardan üstün idi.”
Şeyhi, ne zaman Hamza’yı görse iftihar
edip, “Şu gelen kimse Kur’ân-ı kerîmde
engin bir deniz gibidir” buyurmuşlardır..»
Onun kırâatını uygun görmeyenler, med”ve
hemze’de ifrâta vardığını sebep göstermiş­ler ise de, böyle yapan birisini gören
Hamza, “Ifrât etme. Bilmiyor musun ki
beyâzın ifrâtı ve en beyâzı baras hastalığı­
dır. (Çünkü bu hastalıkta deri bembeyaz bir
renk alır.) Daha güzel okumak için haddi
aşmak, kırâat değildir” buyurmuştur.
Zehebî: “Hamza’mn kırâatı hususunda
icmâ’ hâsıl oldu” buyurmuştur. Onun kırâ-
atını rivâyet eden iki râvisinden biri Halef,
diğeri ise Hallâd’dır. Kırâat ilminde
Hamza’mn remzi (FÂ) dır. Hamza bin
Habîb, tmâm-ı Asım ve A’meş’den sonra
Küfe’de kırâat imamlığı yaptı.
1) Miftâh-üs seâde cild-2, sh-39, 40, 41
2) Mîzân-ül l ’tidûl cild-1, sh-605
3) Tehzib-üt tehzîb cild-3, sh-27
4) Vefeyât-ül a ’yân cild-2, sh-216
5) el-A’lâm cild-2, sh-277
6) Târih-i B ağdad cild-8, sh-179

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*