Hac Konusunda Niyabet, Vasiyet ve Adakla İlgili Bazı Meseleler

85- Hac için bedel olacak şahsın daha önce kendi adma hac etmiş bulunması, İmam Şafiî’ye göre şart ise de, biz Hanefî’lerce şart değildir. Bu iki ayrı görüşten kurtulmak için, daha önce kendi adma hac etmiş bulunan ve hac işlerini bilen bir kimseyi bedel göndermek daha faziletlidir. Bununla beraber efendilerinin izni ile köleler, yanlarında mahremleri bulunmak şartı ile kocalarının izinleri ile zevceler bedel olarak hacca gidebilirler. Ancak kadınların niyabeten (bedel olarak) hacca gitmeleri mekruhtur. Çünkü onların hacları, erkeklere kıyasla noksandır. Telbiyelerde seslerini yükseltemezler, Remel ve Hervele gibi bazı hac işlerini yapamazlar.
86- Naib, binitli olarak gidip gelmek şartı ile israftan ve sıkı davranmaktan kaçınarak âmirin parasını harcare. Artan parayı da kendiine vey varisine geri verir. Ancak âmir veya mükellef durumda olan varisler bu parayı naibe verirken: “Bundan artacak mikdar senin olsun, onu sana bağışladık” diye vekâlet verirlerse, bu parayı kendi adına bir bağış olarak kabul edip alabilir.
87- Naib hacdan sonra Mekke’de kalabilir ve ikinci yılda kendi parası ile kendi adma hac edebilir. Fakat hacdan sonra dönmek daha faziletlidir.
88- Naibe masraf olarak verilen para Mekke’de veya buna yakın bir yerde kaybolsa veya tamamen tükense de naib kendi malından harcamada bulunsa, adma hac yapmış olduğu ölünün malına (terekesine) dönüp kendi harcadığı parayı alabilir; yeter ki kendi kusur veya kasdı bulunmuş olmasın.
89- Hac ile yükümlü olan kimse, hemen mükellef olduğu sene hac için yola çıkar da, daha hac etmeden vefat ederse, hac için vasiyet etmesi gerekmez. Niyetine göre sevabmı alır. Fakat haccını geciktirmiş olursa, vasiyet etmesi gerekir, etmezse günahkâr olur.
90- Bir kimse malının üçte biri olarak hac için vasiyet ettiği mal, birkaç haccı karşılayacak olursa, bakılır: Eğre bir defa hac edilmesini vasiyet etmişse, bir defa hac ettirilir ve artan mal varislerine verilir. Fakat böyle yalnız bir hac edilmesini açıkça söylememiş ise, bu paranın mikdarına göre bir senede veya birkaç senede birkaç hac yaptırılır. Burada vasi serbesttir. Fakat ibadet konusunda erken dav- ranılması istendiğinden bunlarm bir yıl içinde yaptırılması daha iyidir.
402 BÜYÜK İSLÂM İLMİHALİ
91- Bir ölünün varisi, ölünün vasiyeti bulunsun veya bulunmasm, terekesine başvurmak üzere kendi parası ile o ölü namına hac etse, bakılır: Eğer ölü, onun böyle hac etmesini vasiyet etmiş ise, bu hac o ölü adına caiz olur. Fakat böyle bir vasiyet yapmamışsa caiz olmaz, varis bu parayı terekeden alamaz, kendi bağışı olur.
92- Ölünün vasiyeti bulunsun veya bulunmasın, onun varisi terekesine başvurmaksızın kendi parası ile ölü adına hac etse, bu ölü üzerine farz olan hac yerine geçmez, fakat bazı alimlere göre, onun farz hacı yerine geçer.
93- Bir ölü, kendi adına hac edilmesi için belli bir kimsenin gönderilmesini vasiyet etmemiş ise, onaü vasi olan zat başkasını göndermeyip kendisi naib olarak hac edebilir.
94- Bir kimse, varislerinden birine terekesinden şu kadar masrafla namına bedel olarak hac etmesini vasiyet etse, o kimse öldükten sonra bu varis diğer varislerin iznini almadıkça hac edemez. Vasiyet edilen mal, mirasa dahil olur.
95- Bir ölü adına belli bir senede hac etmek üere, ölünün varisi tarafından tayin edilen kişi yol masrafını aldığı halde, o sene hac etmeyip de ertesi yıl hac edecek olsa, ölü adına caiz olur, masrafı geri ödemez.
96- Bir ölü adma vasisi tarafından naib tayin edilen kişi, yolda hastalanıp almış olduğu hac parasmı tamamen harcamış olsa, geri dönmesi için vasiden para isteğinde bulunmaz. Fakat vasi tarafından naibe: “Eğer paran yetmezse borç al, ben öderim,” denilmiş ise, bu geçerli olur.
97- Bir ölü hayatta iken on altın bir zata, on altın fakirlere ve on altm da haccı için şeklinde vasiyet etmiş olduğu halde terekesinin üçte biri yirmi altm tutarında olsa, bu üçte bir olan yirmi altm o üç yere eşit olarak bölünür. Sonra fakirlere düşen mikdar hacca düşen mikdara ilâve edilir. Hac yaptırıldıktan sonra bir şey artarsa, o fakirlere verilir. Çünkü farz olanın önce yerine getirilmesi daha iyidir.
98- Bir kimse: “Adağım olsun, Allah rızası için hac edeyim veya falan işim görülürse adağım olsun, hac edeyim” şeklinde mutlak (şartsız) veya muallâk (şarta bağlı) adak yapmış olsa, birinci şekilde mutlak olarak ve ikinci şekilde işi görülünce hac etmesi gerekir. Çünkü bu gibi adaklar, vücub sebeblerindendir. İmam Azam’dan sağlam rivayete göre, sadece yemin keffareti ile bu adağın sorumluluğundan çıkılamaz. (İmam Malik’e göre de, hac etmeyi adayan kimsenin bu adağını yerine getirmesi gerekir. İmam Şafiî’den bir rivayete göre, hac etmeyi adayan kimse ser
6. Kitap: HAC KİTABI 403
besttir; dilerse adağına bağlanarak hac eder, dilerse yemin keffareti verir. Diğer bir rivayete göre de, yalnız yemin keffareti gerekir.)
99- Bir ölü, hayatında malının üçte birini zekâtına, adağına, haccma ve diğer yerlere harcanmak üzere vasiyet etse ve bu mal da bunların hepsini yerine getirmeye kâfi gelmese, bakılır: Eğer bunlar zekât ve farz hac gibi farz ibadetlerden ise, önce söylemiş olduğu farz ibadet yerine getirilir. Fakat biri farz, diğeri adak veya nafile ise, farz tercih edilir ve o yerine getirilir. Biri adak, diğeri nafile ise, adak tercih edilir. İster adağı farzdan önce ve nafileyi de adaktan önce söylemiş olsun…
100- “Allah için adağım olsun, Beytullah’a veya Kâbe’ye veya Mekke’ye gideyim” diye adak yapıldığı takdirde hac veya umre gerekir. Adağı yapan bunlardan dilediğini seçebilir. “Allah için harem’e veya Mescid-i Haram’a veya Medine Mescidine veya Mescid-i Aksa’ya gideyim” diye adak yapılması, İmam Azam’a göre geçerli değildir. Çünkü örfde böyle bir ibadeti benimseme yoktur. Fakat: “Harem’e veya Mescid-i Haram’a gideyim” şeklindeki bir adak, iki İmama göre geçerlidir. Hac ile umreden birini seçmek gerekir.
101- Piyade olarak hac etmeyi adayan kimse, sahih olan görüşe göre, evinden ve diğer bir görüşe göre, ihrama gireceği yerden itibaren piyade olarak gidip hac eder. Ziyaret tavafını yapmadan önce vasıtaya binse, kurban kesmesi gerekir.
102- Bir adak olmaksızın hac yolunda canını korumak ve usanmadan sakınmak için binitli olmak piyade olmaktan daha faziletlidir. Bununla beraber yürümeye gücü yeten kimse için, piyade olarak gidip hac etmenin daha faziletli olduğunu söyleyenler de vardır.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.