Derviş Paşa

asıl adı m e hm e t em in (d. 1817,
İstanbul – ö. 17 Kasım 1878, İstanbul),
Türkiye’de modern kimyanın kurucularından
Osmanlı kimyacı ve devlet adamı.
1835’te Mühendishane-i Berri-i Hümayun’u
bitirdikten sonra, öğretmen olarak
yetiştirilmek üzere Avrupa’ya gönderildi.
Üç yıl Paris’te Madencilik Okulu’nda öğrenim
gördükten sonra Türkiye’ye döndü;
Keban ve Ergani madenleri başmühendisliğine
getirildi. Sonra Mekteb-i Harbiye’de
hikmet-i tabiiye (fizik) ve kimya muallimliği
yaptı. 1838-40 arasında Mekteb-i Tıbbiye-i
Şahane’de (Askeri Tıbbiye) fizik dersleri
okuttu. Mirliva (tuğgeneral) rütbesi ile
Mekteb-i Harbiye müdürlüğüne getirildi.
1848’de ferikliğe (korgeneral) yükseldi.
1858’de Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye
üyeliğine getirildi. 1859’da Petersburg (bugün
Leningrad) elçiliğine atandı. Ertesi yıl
maarif reisi, 1861’de maarif müsteşarı oldu.
Abdülaziz’in tahta çıkmasından sonra kurulan
Maadin-i Hümayun İdaresi reisliğine
getirildi. 1863’te açılan Darülfünun-ı Osmani’de
ilk dersi verdi ve 1865’e değin burada
fizik ve kimya derslerini okuttu. 1867’de
Mekâtib-i Askeriye (Askeri Okullar) nazırı,
1868’de Şura-yı Devlet (Danıştay) üyesi,
1870’te de Halep valisi oldu. 1871’de maarif
nazırlığına, 1872’de Islahat Meclisi üyeliğine,
1873’te Ankara valiliğine getirildi. Bu
görevinden alındıktan sonra, 1874’te Tahdid-
i Hudud Komisyonu’nda görevlendirildi
ve müşir (mareşal) rütbesine yükseltildi.
Derviş Paşa’nın en önemli yapıtı Usul-i
Kimya (1848) adlı kitabıdır. Türkçe basılı
ilk kimya kitabı olan yapıt, modern inorganik
kimya konularını ayrıntılı bir biçimdeele alır; ametaller kimyası ve metaller
kimyası olmak üzere iki bölümden oluşur.
Kitapta Türkçeye çevrilemeyen terimler
yabancı dilde verilmiştir. Simgeler olarak
da, Arap harfleri yerine Latin harfleri
kullanılmıştır. Antonie Calleja bu yapıtın
Lassaigne’in yazdığı Fransızca bir kitaptan
çevrildiğini ileri sürmüştür. Usul-i Kimya,
20 yıl bütün okullarda ders kitabı olarak
okutulmuş ve Türkçe kimya dilinin yerleşme
ve gelişmesinde büyük katkısı olmuştur.
Derviş Paşa’nm bir de Darülfünun-ı Osmani’de
verdiği derslerden oluşan Usul-i Hikmet-
i Tabiiye (1864, 2 cilt) adlı fizik kitabı
vardır.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.