derleme film

m o n t a j f i l m i ya da k u r g u
f i l m i olarak da bilinir, başka amaçlarla
çekilmiş ya da daha önce gösterilmiş filmlerden
alınan parçalarla oluşturulan film. Çok
değişik niteliklerde olabilmekle birlikte
bunlar genellikle bilgi verme, eğitme, etkileme
ve eğlendirmeye yönelik, kurmaca
olmayan yapımlardır. Yayınlanmamış filmlerle
daha önce gösterilmiş filmlerin bir
arada kurgulandığı televizyon ya da sinema
yapımları tam anlamıyla derleme film kapsamına
girmez; ama bunların yayınlanmış
parçalardan oluşan bölümleri derleme film
sayılabilir.
Derleme film yapımında en önemli aşama
kullanılacak parçaların bulunması, sınıflandırılması
ve tanımlanmasıdır. Film arşivlerinin
ve haber filmi koleksiyonlarının çoğalıp
gelişmesi bu süreci kolaylaştırmıştır, ilk
başlarda özen gösterilmemesine karşın telif
hakları da zamanla önem kazanmıştır. Günümüzde
kullanılan parçalar için genellikle
telif hakkı ödenmekle birlikte bazı yapımcılar,
derleme filmi normal bir filmin çekiminden
ucuz bulmaktadır.
Sinemanın ilk yılları olan 1890’lardan bu
yana yapılan derleme filmler zamanla kalıcıbir tür haline geldi. Türün, ilk önemli
örneği, Edwin S. Porter’ın 1903 tarihli The
Life o f an American Fireman (Amerikalı
Bir İtfaiyecinin Yaşamı) filmi oldu. Propaganda
ve tanıtım amaçlarıyla yapılan derleme
filmlerin sayısında da, özellikle iki
dünya savaşının öncesinde ve sonrasında
artış görüldü. 1918’de gerçekleştirilen America
Answers (Amerika Cevap Veriyor),
ABD hükümetinin resmî savaş değerlendirmesiydi.
SSCB’de Dziga Vertov’un İstoriya
grajdanskoi voini (1921; İç Savaşın Tarihi)
adlı filmi, etkiyi artırmak amacıyla çeşitli
kurgu tekniklerinin kullanıldığı ilk derleme
örneklerindendi. II. Dünya Savaşı’nda hazırlanmış
propagandaya yönelik derleme
filmlerden bazıları da, Frank Capra’nın
Why We Fight (1942-45; Neden Savaşıyoruz)
dizisi, SSCB’de Dovjenko, Solntseva
ve Avdeyenko’nun hazırladığı Bitva za naşu
Soviets kuyu Ukrainu (1943; Ukrayna Sovyetimiz
İçin Savaş), Paul Rotha’nın Total
War in Britain’\ (1945; İngiltere’de Topyekûn
Savaş) gibi filmlerdi. Savaş anıları
sonraki yıllarda da çok sayıda derleme filme
konu oldu. Alain Resnais’nin Nuit et brouillard
(1955; Gece ve Sis), Winston Churchill’in
anılarına dayanan The Valiant Years
(1960; Zor Yıllar), Rotha’nın Almanya’da
gerçekleştirdiği Das Leben von Adolf Hitler
(1961, Adolf Hitler’in Yaşamı), Mihail
Romm’un Obiknovenyi faşizm’i (1964; Sıradan
Faşizm), 1974’te gerçekleştirilen The
World at War (Savaşan Dünya) bunlardan
bazılarıdır.
Jack Haley, Jr.’in 1974’te, Gene Kelly’nin
de 1976’da hazırladığı, eski müzikal filmlerden
derlenen iki bölümlük That’s Entertainment
(İşte Eğlence), eğlence amaçlı derleme
filme örnektir.
Türkiye’de, 1930’larda gelen Sovyet yönetmenlerinden
Sergey Yutkeviç’in gerçekleştirdiği
Türkiye’nin Kalbi Ankara (1934) ve
Ester Şub’un üç yılda hazırladığı Türkİnkılabında Terakki Hamleleri (1937) filmlerinden
sonra derleme konusunda ciddi bir
çaba gösterilmemiş, film arşivleri yeterince
değerlendirilmemiştir. Ayrıca bak. haber
filmi, propaganda filmi.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.