BUDİN’DE MİMAR SİNAN’IN KİLİSEYE ÇEVRİLEN ESERİ MUSTAFA PAŞA CAMİİ

BUDİN’DE MİMAR SİNAN’IN KİLİSEYE ÇEVRİLEN ESERİ MUSTAFA PAŞA CAMİİ

MİMAR SİNAN’IN MACARİSTAN’DAKİ TEK ESERİ OLAN BUDİN MUSTAFA PAŞA CAMİİ, 160 YILLIK OSMANLI DÖNEMİNİN ARDINDAN BANİSİ MAKTUL MUSTAFA PAŞA’NIN AKIBETİNE UĞRAMAMIŞ; ANCAK KİLİSEYE ÇEVRİLEREK GÜNÜMÜZE ULAŞMIŞTIR…

Çeşmelerde abdest alınmaz oldu Camilerde namaz kılınmaz oldu Mamur olan yerler hep harap oldu Aldı Nemçe bizim nazlı Budin’i

Aziz Katalin Kilisesine çevrilen Sokollu Mustafa Paşa Camii

Aziz Katalin Kilisesine çevrilen Sokollu Mustafa Paşa Camii

Budin’deki 160 yıllık Osmanlı devrinde (15264686) 25 cami,47 mescit, 12 medrese, 16 mektep, 10 tekke-türbe, 2 hamam,8 kaplıca, 9 han, 1 bedesten, 1 saat kulesi, 1 baruthaneye 75 sebil inşa edilmiştir، Budin’deki bu 72 cami-mescitten 70’i şehit düşmüş, 2,si, Budin Kalesi’nin Tuna’ya bakan tarafındaki Toygun Paşa Camii ile Mustafa Paşa Camileri kilise olarak günümüze kısmen ulaşmıştır.

12 yıl Budin Beylerbeyliği yapan, Makbul ve Maktul olarak bilinen Mustafa Paşa, meşhur Sokollu ailesinden Sadrazam Mehmed Paşa’mn amcasının oğludur, Enderun’da yetiştirilip küçük mîrahûr, çakırcıbaşı, mîrülümera ve sonra da Budin beylerbeyi olmuştur. Mustafa Paşa, Temeşvar, Fülek, Kilis, Segedin ve Bosna beyliklerinin ardından 1566 Sigetvar seferi sırasında idam edilen Budin Beylerbeyi Arslan Paşa’mn yerine tayin edilmiştir. Görevi sırasında pek çok hayır eseri inşa ettiren Mustafa Paşa, 1578’de idam edilmiştir.

Budin’de halen faal olan Rudâs ve Kirâlyfürdö isimleriyle anılan kaplıcalar Mustafa Paşa’mn hayratıdır. Budin’in Tabakhâne (Taban) denilen dış kısmında bir cami, onun karşısında bir kervansaray, kalede yine çok büyük bir cami ve ayrıca bir medrese, Budin’in Baruthane (Löpormalom) kısmında bir cami ve onun yanında kaplıca yaptırmış; Peşte’de 2 hamam, kervansaray, büyük bir cami inşa ettirmiştir. Sigetvar Kalesi’ni tamir ettirmiş, Estergon, Kopan, Tolna, Segedin, Fülek, Seçen, Novigrad, Şimontorna ve Paks şehirlerinde de cami, hamam, okullar ve kervansaray yaptırarak çeşitli imar hareketlerinde bulunmuş ve vakıflar tesis etmiştir. Ayrıca Budin’in batı kapısı olan Ova Kapısı’nın (Fehervâr Kapısı) yanına bir kule yaptırmıştır.

Sokollu Mustafa Paşa’nın hayrâtını ihtiva eden vakfiyesi, Topkapı Sarayı Müzesi’nde Saray Arşivi Defter 986 Bölümü’nde muhafaza edilmektedir. 29 Zilhicce tarihinde Budin Kadısı Derviş Mehmed  26 Şubat) Paşatarafından mühürlü olan vakfiyede.

1686 yılında V. Karl'ın Budin kuşatmasını anlatan gravürlerde Budin Mustafa Paşa Camii

1686 yılında V. Karl’ın Budin kuşatmasını anlatan gravürlerde Budin Mustafa Paşa Camii

Budin, Peşte, Peç, Sigetvar, Estergon, İstolni Belgrad, Tolna, Fülek, Göle ve Ösek gibi Macaristan’ın muhtelif şehirlerindeki câmi, hamam ve medrese gibi hayır eserleri ve bu eserlere gelir getiren kervansaray, köprü, dükkânlar gibi akarı kayıtlıdır. Vakfiyeye göre Mustafa Paşa Camii ve medresesinde, hatip (10 akçe), imam (8 akçe), müezzin (6 akçe), muarrif (2 akçe), kayyım (6 akçe) ve cüzhan görevli bulunuyordu

Mustafa Paşa Camii, Budin’in Osmanlı devrini gösteren gravürlerinde kubbeli ve bir şerefeli minareli olarak gözükmektedir. Şehirdeki Türk hâkimiyetinin ardından, tıpkı Toygun Paşa Camii

ve Gül Baba Türbesi gibi 1728’36 arasındaki onarımla kiliseye çevrilmiştir. Eski camiden hiçbir izin kalmadığı kilisenin giriş kapısı tam kıble yönündedir.

Eser günümüzde Aziz Katalin Kilisesi (Szent Katalin Templom) olarak kullanılmaktadır. Kilisenin giriş cephesinde eskiden cami olduğunu belirten bir levha asılıdır.

Klasik dönem Osmanlı camileri tek kubbeli, kare planlı harim ile üç bölümlü revaklı son cemaat yerinden oluşmaktadır، Minare de umumiyetle caminin kuzeybatı köşesinde yer almaktadır. Bu tipteki camileri Osmanlı coğrafyasının hemen her tarafından görmek mümkündür.

Mustafa Paşa Camii’nin üzerine inşa edilen mevcut kilise tam kıble yönündedir.

Dikdörtgen planlı kilisenin genişliği 14,75 metredir. Kilise, cami duvarları kullanılarak inşa edildiği için bu ölçüyü

aynı zamanda harimin dış ölçüsü olarak kabul edebiliriz. Yukarıda açıkladığımız klasik dönem cami

planını, genişliği 14,75 metre olacak şekilde 1871 tarihlikilise planına uyguladığımızda minarenin yeri de kendini göstermektedir. Günümüzde mevcut olmayıp eski planda gözüken kare şeklindeki bu kısmın minare kaidesi olduğu anlaşılmaktadır.

Mustafa Paşa Camii, banisinin akıbetine uğrayıp maktul olmamış; Toygun Paşa Camii ile birlikte kiliseye çevrilmiştir. Gül Baba Türbesiyle birlikte Budin’de halen Osmanlı hatırasıdır.

BUDA

Kilisenin giriş cephesindeki levha, levhada; “Anıt Eser, Türk Camisi yerine 1728-36’ya kadar Keresztely Obergruber’in planlarına göre inşa edilmiştir. 18. yüzyıl boyunca çok defa genişletilmiştir. Bugünkü önyüzünü 1880-81 yılındaki inşasında kazanmıştır. (Başkent Konseyi 1957)” yazmaktadır

 

 

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*