atardamar

atardamar, a r t e r olarak da bilinir, dokulara
oksijen yüklü temiz kanı ve çeşitli
destek maddelerini taşıyan damarlann ortak
adı. Bu tamma uymayan tek atardamar,
kirli kanı, oksijenle yüklenmesi ve fazla
karbon dioksitini atması için akciğerlere
taşıyan akciğer atardamandır (bak. küçük
dolaşım).
Atardamarlar, çaplanna göre büyük, orta
ve küçük atardamarlar olarak üç grupta
toplamr. Küçük atardamarlara genellikle
arteriyol denir. Tüm atardamarların duvan
(çeperi) üç katmandan oluşur. İç katman
(ya da iç gömlek), bağdokudan oluşan ince
bir ağ ve esnek liflerin birbirine bağlanmasıyla
oluşan gözenekli bir zar yapısındadır.
Orta katmanda (orta gömlek), kabaca sarmal
konumda yerleşmiş düz (istemsiz) kas
lifleri yer alır. Kas liflerinin kasılmasını
sağlayan hareket sinirlerinin (motor sinirler)
uçlan da bu katmandadır. Atardamarlann
en dışında da, büyük ölçüde kollajen
liflerden (bağdokunun temel bağlayıcı öğesi
olan, lifsi yapıda beyaz protein) oluşan
dayanaklı bir katman (dış gömlek) bulunur.
Atardamar duvarlan, vasa vasorum denen
ve orta katmana oksij enlenmiş kam taşıyan
küçük kan damarlanyla beslenir. Bu küçük
damarlar ya doğrudan doğruya atardamardan,
ya bir dalından ya da komşu bir
atardamardan çıkar. Öte yandan, küçük
toplardamarlar da, atardamar duvanndan
topladıklan oksijensiz kanı yakındaki daha
büyük toplardamarlara taşır.
Büyük atardamarlan orta çaptaki atardamarlardan
ayıran temel yapı farkı, orta
katmanlanmn çok kaim, dış katmanlannın
ise biraz daha kalınca olmasıdır. İpliksi
görünümdeki en küçük atardamarlann (arteriyollerin)
yapısında ise, yalnızca dağınık
biçimde kas lifleri ve bağdoku öğeleri yer
alır. Bu arteriyoller, daha büyük atardamarlardan
aldıklan kanı kılcal damarlara iletir,
kılcal damarlar da taşıdıklan oksijen, besin
ve öbür destek maddelerini dokulara bırakıp,
dokulardaki karbon dioksit ve öbür
metabolizma ürünlerini alırlar. Aynca bak.
kılcal damar, toplardamar.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.