Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

Aşık edebiyatı

Aşık edebiyatı, âşık denen halk sanatçılannın
ürünlerinin oluşturduğu halk edebiyatı
türü. 16. yüzyılın başlarında ortaya çıkmış
ve günümüze değin varlığını sürdürmüştür.
Söz ve müzik bu edebiyat türünün birbirini
tamamlayan iki önemli öğesidir.
Âşık edebiyatı, İslam öncesi dönemin
sözlü edebiyatının bir devamı sayılabilir.
Tekke ve tasavvuf edebiyatından da etkilenerek
özellikle Anadolu’da gelişmiştir. Âşık
edebiyatında, halk edebiyatı ölçülerinin ve
nazım biçimlerinin yanı sıra, divan edebiyatı
ölçüleri ve nazım biçimleri de kullanılmıştır.
En çok kullanılan ölçüler l l ’li (4 + 4 + 3,
6+5), serbest duraklı 8‘li (4+a4, 5 +3) ve
7’li (4 +3) hece ölçüsüdür. Âşık şiirinin
465 Âşık Garip Hikâyesi
temel nazım birimi dörtlüktür, ama çeşitli
nedenlerle dize sayısı azalıp çoğalabilir. Eşit
sayılı dizelerle sıralanan bu kümelerin her
birine “bend” ya da “hane” denir. Bendlerin
uyak düzeni âşık şiirindeki iki temel
biçimi belirler; Koşma ve mâni koşma 11 ve
8’li hece ölçülü, m â n ij’li, seyrek olarak da
8’li hece ölçülüdür. Âşık şiirindeki aruzlu
biçimlerin en çok kullanılanı ise divan
fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün), semai
mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün), kalenderi
(mef’ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün) ve
selistir (feilâtün feilâtün feilâtün’ feilün).
Âşık edebiyatının başlıca türlerini destan,
güzelleme, taşlama, koçaklama, ağız ve
muamma oluşturur. Destan(*) en çok l l ’li,
seyrek olarak da 8’li hece ölçülü dörtlük
birimine göre düzenlenir. 8-10 dörtlükten
oluştuğu gibi, 100 dörtlük olanlan da vardır.
Daha çok, toplumu ilgilendiren savaş,
salgın, doğal afet gibi olay lan konu edinir.
Güzelleme(*) doğa ve insanın güzelliklerini
dile getirirken, taşlama(*) toplum ve bireyleri
yerer, onların aksak ve gülünç yanlarıyla
alay eder. Koçaklama(*) kahramanlık ve
yiğitlik üzerine destansı öğeler taşıyan şiir
türüdür. Ağıt(*) genellikle bir ölünün ya da
acı bir olayın ardından söylenen halk türküsüdür
v Muamma(*) ise yarışmalı şiir türüdür.
Âşıklan bir tür sınamadan geçirme
olan “muamma asma” töreninde, ortaya
atılan bir bilmecenin çözülmesi istenir ve
muammayı çözen âşık, muamma sahibinin
bahşişini alır. Bunun ikinci türü ise, iki
âşığın karşılıklı sazlı ve sözlü atışmasıdır.
Karşılıklı sorular sormak ve az rastlanır
uyaklı şiirler söylemek biçiminde sürer.
Yarışmayı yitiren âşık, kazananı usta kabul
eder ve bir daha onun bulunduğu mecliste
çalıp söylemez. Bu türlerin dışında âşığın
gezip gördüğü yerleri ve edindiği bilgileri
başkalanna aktarmak amacıyla söylediği
öğretici şiirler de vardır.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.