Arsenik

arsenik (As), azot ailesinden (periyodik
tablonun Vâ grubu) kimyasal element. Gri
ve san kristaller halinde iki ayn biçimde
bulunan ve bileşikleri İÖ 4. yüzyıldan beri
bilinen arsenik, element olarak ancak 17.
yüzyılda tammlanabilmiştir. İÖ 4. yüzyılda
Aristoteles’in sözünü ettiği sandarakhe adlı
maddenin realgar (kırmızı zırnık), İS 1.
yüzyılda Yaşlı Plinius ile Pedanios Dioskorides’in
yapıtlannda tanımladıklan auripigmentum’un
ise orpiment (san zırnık) olduğu
sanılır. 11. yüzyıla gelindiğinde arseniğin
bileşik halinde üç ayn biçimi biliniyordu:
Beyaz arsenik denen arsenik III oksit
fAs4C>6), san arsenik denen orpiment
(AS2S3} ve kırmızı arsenik denen realgar
(AS4S4). İlk kez 13. yüzyılda Albertus
Magnus, orpimenti sabunla birlikte ısıttığında
metale benzer bir maddenin oluştuğundan
söz ederse de, bu büyük düşünür ve
doğa bilgininin element halindeki arseniği
tanımlamış olması uzak bir olasılıktır. Yazılı
belgelere göre, arseniği ilk kez serbest
element halinde tanımlayan, 1649’da oksitini
taşkömürüyle ısıtarak arsenik elde etmiş
olan Alman eczacı Johann Schroeder’dir.
Daha sonra Fransız fizikçi ve kimyacı
Nicolas Lemery de, arsenik III oksit, sabun
ve potas kanşımınm ısıtılmasıyla arsenik
elementinin açığa çıktığını gözlemlemiştir.
Bulunduğu yerler, özellikleri, kullanımı.
Doğada yaygın bir dağılım gösteren arsenik,
bazen bileşikler oluşturmaksızm, genellikle
antimon ve gümüş gibi metallerle bir
arada bulunur. Kimi zaman da, örneğin
kükürtle birleşerek realgar ve orpimentte
olduğu gibi sülfürler, oksijenle birleşerek
oksitler oluşturur ya da arsenopiritte(*)
olduğu gibi çeşitli metal sülfürlerin bileşimine
katılır.
Arseniğin bazı biçimleri (alotroplan) metale
benzemekle birlikte, element olarak genellikle
ametaller arasında sınıflandırılır.
Yumuşak ve sarı arsenikten daha kararlı
olan ve doğada daha bol bulunan gri ya da
metalsi arsenik kolay kmlır, havada karanr
ve hızla yüksek sıcaklıklara kadar ısıtıldığında
süblimleşir; başka bir deyişle, erimeksizin
doğrudan buhar haline geçer, buhan soğutulduğunda
da sıvılaşmadan yeniden kristalsi
katı biçimine döner. Arseniğin san ve griden
başka biçimlerine de rastlanmıştır.
Element halindeki arseniğin kullanım alanı
oldukça kısıtlıdır. Daha çok, tüfek saçmalanna
yuvarlak biçim vermek için kurşuna
element halinde arsenik katılır; ayrıca tunç
kaplamacılığında, fişekçilikte ve bazı alaşımların
yüksek sıcaklıklara direncini artırmakta
arsenikten yararlanılır. Doğada yalnızca,
tek kararlı izotopu olan arsenik-75
halinde bulunur; AS72, AS74, ve AS76 gibi
radyoaktif izotoplan ise tıpta tanı yöntemlerinde
kullanılır

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.