Armağan değiş-tokuşu

armağan değiş-tokuşu, mal ve hizmetlerin,
gönüllü verilen hediyeler görünümünde,
ama toplumun kişiden beklediği davranış
biçiminin bir parçası olacak biçimde el
değiştirmesi. Armağan değiş-dokuşu başka
değişim biçimlerinden bazı bakımlardan
ayrılır: İlk sunuş cömertçe yapılır ve verici
ile alıcı arasında pazarlık söz konusu değildir;
değiş-tokuş, ya var olan bir toplumsal
ilişkiyi belirtir ya da kişiselleşmeyen pazar
ilişkilerinden farklı yeni bir ilişkinin kurulmasının
ifadesidir; armağan değiş-tokuşunda
elde edilen kazanç, maddi bir çıkardan
çok, toplumsal ilişkiler ve prestij alanındadır.
Armağan değiş-tokuşu döngüsü, verme,
alma ve karşılık verme yükümlülüklerini
içerir. Armağan verme yükümlülüğünün
yerine getirilmemesi durumunda söz konusu
olabilecek hoşnutsuzluk ya da prestij
kaybı gibi yaptırımlar kişileri armağan vermeye
yöneltir. Armağanın reddi toplumsal
ilişkiyi reddetmek biçiminde görülüp düşmanlığa
yol açabilir. Döngünün karşılıklı
oluşu armağana karşılık verme yükümlülüğüne
dayanır; cömertlik göstermenin yarattığı
prestij, karşılık olarak verilen hediyenin
almana yakın bir değerde ya da ondan daha
değerli olmasını gerektirir.
Armağan değiş-tokuşu kavramını toplumsal
yaşamın çeşitli yönlerine kapsamlı bir
biçimde ilk kez uygulayan Fransız antropolog
Marcel Mauss’tu. Mauss, değiş-tokuşun
ekonomik işlevlerinden çok, toplumsal işlevini
vurgulamıştır. Armağan, salt alıcıya bir
süre için yararlanacağı kredi anlamına gelen
bir yarar sağlamakla kalmaz, aynı zamanda
toplumsal bir ilişkiyi ilgili kişilerin statüleri
bakımından geçerli kılar, destekler ve ifade
eder. Armağan değiş-tokuşunun ardında
yatan karşılıklılık kavramı, dinsel tören ve
din alanını da kapsayacak biçimde genişletilmiştir.
Buna göre, yardım ve onay biçiminde
bir karşılık beklentisiyle doğaüstü
güçlere yapılan bazı adaklar, armağan olarak
görülebilir. Akraba grupları arasında
kız alıp verme gibi karşılıklı toplumsal
ilişkiler, yükümlülük ve ilişki türleri bakımından
armağan değiş-tokuşuna benzer.
Kuzeybatı Pasifik kıyısı Yerlilerinin potlaç(*)
gibi armağan değiş-tokuşları, bazı
sosyo-ekonomik düzenlerin varlık ve yiyecek
fazlasının yeniden dağıtımı yoluyla geçim
koşullarını ekolojik ortamlarına uyarlamalan
olarak da incelenmiştir.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)