para

malların alım ve satımında kullanılan
değişim aracı. Fiyatlarla değerleri ifade
eden bir araç olan para insanlar ve ülkeler
arasında el değiştirerek ticari etkinliklerin
yürütülmesini sağlar. Aynı zamanda temel
servet ölçüsüdür.
İktisat kuramında para kavramının önemli
bir yeri vardır. Taşıma ve ölçme kolaylığı
sağlamak gibi özellikleri bulunan paranın
asıl önemi, biçiminden ve yapıldığı maddeden
çok mal ve hizmet alımında herkesin
benimsediği bir ödeme aracı olmasında yatar. Eskiden, aralarında deniz kabuğu,
boncuk, taş ve sığırın da bulunduğu, değeri
olan çeşitli mallar para olarak kullanılmıştır.
Ama 17. yüzyıldan beri temel para
biçimleri metal para, kâğıt para ve kaydî
paradır.
İktisat kuramına göre paranın birbiriyle
ilişkili dört ayrı işlevi vardır: 1) Mal ve
hizmet alışverişinde, ayrıca borç yükümlülüklerinin
yerine getirilmesinde herkesçe
benimsenmiş bir ödeme aracı olması; 2)
fiyat sisteminin işlemesini kolaylaştıran ve
hesapların tutulmasını, maliyet, kâr ve zararın
belirlenmesini sağlayan ortak bir değer
ölçüsü ve hesap birimi olması; 3) vadeli
ödemelerde ve kredili işlemlerde standart
birim olarak kullanılması; para olmasaydı,
borç alıp vermede herkesçe benimsenmiş
bir kural bulunmayacak ve kredili işlemlerin
günümüzde ekonomide oynadığı önemli
rol gerçekleşmeyecekti; 4) tasarruf, servet
ve saklama aracı olması; paranın bu işlevi,
istendiğinde satın alma gücüne çevrilebilir
bir birikimi olanaklı kılar. Likiditesi tam
olan, yani anında başka mallara çevrilebilen
tek değişim aracı paradır.
Metal paranm(*) değişim aracı olarak
kullanılışı İÖ 7. yüzyıl sonlarına değin iner.
Özellikle altın ve gümüş sikkeler uzun bir
dönem en yaygın kullanılan metal para
niteliğini kazandı (bak. altın standardı,
gümüş standardı). 18. yüzyıl sonları ve 19.
yüzyıl başlarında bankalar uygun miktarlarda
değeri temsil eden banknot (ya da kâğıt
para) basmaya başladılar. Önceleri banknotların
altın ya da gümüşe çevrilebilirliği
garanti ediliyordu. Zamanla bu garanti
ortadan kalktı ve merkez bankasınca çıkarılan
ve ülke içinde tedavülü zorunlu olan
kâğıt para modern ekonomilerde temel
değişim aracı haline geldi.
Para bireyler açısından, metal ve kâğıt
paralarla banka ve başka mali kumullarda
tutulan, hemen kullanılabilir mevduatlardan
oluşur. Ama ekonomik açıdan toplam
para arzı, yukarıdaki biçimde tanımlanan
para toplamının çok üstündedir. Bunun
nedeni mali kurumlara yatırılan paranın
büyük bölümünün kredi biçiminde dolaşıma
yeniden dönerek piyasadaki toplam para
miktarını birkaç kat artırmasıdır. Gerçekte
modern mali sistemlerde para arzının hesaplanmasında
çeşitli mevduat ve kredi türleriyle
ticari senetler de dikkate alınır ve
ödemelerde kullanılabilen her araç para
sayılır. Ekonomik politika tartışmalarında
para arzı(*) kavramı giderek artan bir önem
kazanmıştır. Günümüzde, para arzı içinde
alınabilecek farklı nitelikteki para türlerinden
söz edilmektedir. Örneğin, para benzerleri
terimi (near money), menkul kıymetler,
sigorta poliçeleri ve konut kredileri gibi
likiditesi yüksek, kısa sürede paraya çevrilebilir
varlıkları; kaçak sermaye (hot money),
geçici kâr amacıyla kısa vadeli olarak bir
ülkeden başkasına akan fonları; kısa vadeli
borç (call-money) , talep edildiğinde geri
ödenen kısa vadeli kredileri; günlük borç
ise (overnight money) bir gün içinde geri
ödenmesi zorunlu kredileri belirtir

Share This:

Hakkında SevgiG.

SevgiG.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)