Papua dilleri

Yeni Gine ve çevresinde
konuşulan 700 kadar dilin oluşturduğu
öbek. Bunlardan, birbiriyle akraba olan
350-450 kadarı Orta Yeni Gine üst filumu
içinde sınıflandırılır. Geri kalan 250-350
dilin hangi dillerle akraba olduğu kesin
olarak belirlenememiştir.
Papua dilleri, Yeni Gine merkez olmak
üzere batıda Alor, Halmahera ve Timor
adalarından, doğuda Santa Cruz Adalarına
uzanan bölgede konuşulur. Papua dilleri
terimi başlangıçta bu dilleri Malezya-Polinezya
ve Avustralya dillerinden ayırmak
amacıyla kullanılıyor ve bu dillerin birbiriyle
herhangi bir akrabalık içermediği düşünülüyordu.
1950’lerin sonundan bu yana yapılan
araştırmalar ise, 350-450 kadar Papua
dilinin Orta Yeni Gine adı verilen bir üst
filum (üst filum, bir ailedekinden daha az
yakınlığı olan dilleri kapsar) oluşturduğunu
ortaya koydu. Papua dillerini konuşanların
sayısı birkaç yüzle birkaç bin arasında
değişir; en yaygın dil, 130 bin kişinin
konuştuğu Enga dilidir. Akraba olan diller
bile, özellikle sözcük dağarcığı açısından
önemli ayrılıklar gösterir.
Papua dillerinin çoğu karmaşık bir dilbilgisine
sahiptir. Eylemler, dolaylı ve dolaysız
tümleçlerin yanı sıra büyük çeşitlilik gösteren sayıları ve öznenin başka özelliklerini
de yansıtır. Ayrıca zaman, kip, görünüş ile
eylemin ypnünü ve gerçekleştiği koşulları
belirtir. Çoğu Papua dilinde iki temel eylem
biçimi vardır. Tek bir eylemin söz konusu
edildiği tümcelerde normal biçim, birden
çok eylemin söz konusu edildiği tümcelerde
özel biçimler kullanılır. Dillerin çoğunda
cins ayrımı ve 10’a kadar ya da daha fazla
ad sınıfı vardır. Sıfat, sayı adı, gösterme
adılı, özne ve nesneler kullanılan ad sınıfına
göre özel biçimler aldıklarından, karmaşık
bir yapı oluştururlar. Sözcük ve hecelerin
okunuşundaki titrem değişiminin anlam ayırıcı
işlev gördüğü titrem sistemleri de, vurgu
ve hece uzunluğuna dayalı sistemlerle birlikte
karmaşık bir etkileşim içindedir.
Bir aile oluşturacak kadar yakın olmamakla
birlikte, bir üst filumda olduğundan daha
büyük yakınlık içeren diller filumlar içinde
sınıflandırılır. Hiçbir öbeğe girmeyen bağımsız
diller dışında, Papua dillerinde 21
filum ayrıştırılabilmiştir. Bunlardan sekizi
oldukça küçüktür (her biri iki ile altı dil
içerir); altısı Orta Yeni Gine üst filumuna
girer, ayrıca üçü daha kabaca bu üst filumda
sınıflandırılabilir. Doğu Yeni Gine Dağlık
Bölgesi, Finisterre-Huon, Orta ve Güney
Yeni Gine, Batı Yeni Gine Dağlık Bölgesi,
Güney-Doğu Yeni Gine ve Madang filumları
Orta Yeni Gine üst filumunu oluşturur.
Kesin bir sınıflandırma olmamakla birlikte,
Orta Yeni Gine üst filumu içinde ele alınan
öteki üç filum ise Adelbert Dağları, Orta
Sepik-Yukarı Sepik-Sepik Dağı ve Anga
filumlarıdır. Malezya-Polinezya dillerinden
çok etkilenmiş bazı Papua dillerini sınıflandırmak
ise oldukça güçtür. Papua dillerinin
çoğu yerel dillerdir ve yalnızca birkaçı,
misyonerlerce kullanıldıkları için yerel sınırların ötesinde kültürel önem kazanabilmiştir.

Share This:

Hakkında SevgiG.

SevgiG.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)