Panama

Panama’da ağırlığını ulaştırma,
iletişim, Panama Kanalıyla ilişkili depolama
hizmetleri, uluslararası bankacılık ve turizmin
oluşturduğu, hizmet sektörüne dayalı
bir piyasa ekonomisi yürürlüktedir. 1986
verilerine göre ülke gayri safi milli hasılası
(GSMH) 5,19 milyar ABD Doları, kişi
başına düşen milli gelir ise 2.330 ABD
Dolan’dır.
Gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) içindeki
payı (1986) yüzde 9,3 olan tarım sektöründe
toplam işgücünün yüzde 25,6’sı çalışır. Başlıca
tarımsal gıda ürünleri pirinç, mısır ve
fasulyedir. Buğday dışında, ülke genellikle
tarımsal gıda üretiminde kendine yeterlidir.
Başlıca ticari ürünler olan muz, şekerkamışı,
kahve ve kakao aynı zamanda ülkenin en
önemli ihraç ürünler^ arasında yer alır.
Büyükbaş hayvancılık eskiden beri önemlidir.
Balıkçılık gelişen bir sanayi koludur.
Karides, ıstakoz ve balık unu ihracatı artmaktadır.
GSYİH içindeki payı (1986) yüzde 8,2
olan imalat sektöründe toplam işgücünün
yüzde 8,9’u çalışır. Panama kenti ve çevresinde
toplanmış olan sanayi kuruluşlarının
başlıca ürünleri gıda maddeleri, çimento ve
inşaat malzemeleri, petrol ürünleri, giyim
eşyası ve mobilyadır. Aralarında 138 km’lik
Trans-Panama Petrol Boru Hattı’mn da
bulunduğu çeşitli büyük projeler inşaat
sektöründe hızlı bir büyüme sağlamıştır.
2,736 milyar kW-sa olan yıllık elektrik
üretiminin (1986) önemli bölümü hidroelektrik
santrallardan, geri kalanı da ithal
yakıtla çalışan termik santrallardan elde
edilir.
GSYİH içindeki payı (1986) yüzde 80,4
olan hizmet sektöründe toplam işgücünün
yüzde 60,7’si çalışır. Panama 1968’den sonra
elverişli bankacılık yasalarının yardımıyla,
ayrıca iletişim ve ulaşım hizmetlerini
iyileştirerek, döviz denetimlerini ve ulusal
para pirimi balboanın ABD Doları cinsinden
yurtdışına transferi üzerindeki her tür
kısıtlamayı kaldırarak başlıca uluslararası
mali merkezlerden biri durumuna gelmiştir.
Panama Kanalından elde edilen gelirler
ekonomiye büyük katkı sağlamaktadır.
1953’te kanalın kuzey ucunda kurulan
Colön Serbest Bölgesi (Zona Libre de
Colön) depolama, montaj ve aktarma hizmetleriyle Hong Kong’dan sonra dünyanın
en büyük ticaret merkezi durumuna gelmiştir.
Yönetsel ve toplumsal koşullar. Panama
sivil bir cumhuriyet olmakla birlikte ordunun
yönetimde büyük ağırlığı vardır. Ülkenin
dördüncü anayasası olan 1972 Anayasası’na
göre yasama yetkisini elinde tutan
Ulusal Meclis genel seçimlerle belirlenen
505 üyeden oluşuyor ve yılda bir kez 30 gün
süreyle toplanıyordu. Meclis oturumları
arasında, yasama yetkisini Ulusal Meclis’in
atadığı 38 üyeyle halk tarafından seçilen 19
üyeden oluşan Ulusal Yasama Konseyi
üstleniyordu. Ama 1983’te onaylanan bir
dizi anayasa değişikliğiyle Ulusal Meclis
feshedildi ve Ulusal Yasama Konseyi’nin
yerini 67 üyeli Yasama Meclisi aldı. Yürürlükteki
anayasaya göre halkoyuyla beş yıllığına
göreve seçilen devlet başkanı kabine
üyelerini seçme ve önemli devlet görevlilerini
atama yetkisine sahiptir. Başlıca siyasal
partiler ortanın solundaki, hükümet yanlısı
Demokratik Devrimci Parti ile çeşitli muhalefet
partilerinin oluşturduğu Ulusal Muhalefet
Cephesi’dir. Ama her iki siyasal kuruluş
da 1982’den beri yönetimde etkin bir rol
üstlenmemektedir.
Sosyal sigorta sistemi çerçevesinde çalışanlara
hastalık, annelik, yaşlılık ve sakatlık
yardımı yapılır. Sağlık koşulları, veremin
hâlâ yaygın olduğu gecekondu bölgeleri
dışında iyidir. Nüfusun büyük bölümü parasız
sağlık hizmetlerinden yararlanır. Her 10
bin kişiye yaklaşık dokuz doktorun düştüğü
(1986) Panama, doktor sayısının nüfusa
oranı bakımından öteki Orta Amerika ülkelerinin
ilerisinde yer alır. Binde 22,7 olan
bebek ölüm oranı (1986) Latin Amerika
ülkeleri arasında en düşük oranlardan biridir.
Ortalama ömür (1985-90) erkeklerde
70,2, kadınlarda 74,1 yıldır.
İlköğretim 7-15 yaş arası çocuklar için
zorunlu ve parasızdır. İlkokul çağındaki
çocuklar arasında okullaşma oranı yüzde
90’dır. Altı yıl süren ortaöğretim üçer yıllık
iki aşamadan oluşur. Okuryazarlık oranı
(1980) yüzde 88,2’dir. Ülkenin başlıca yükseköğretim
kuruluşları Panama Üniversitesi
(1935) ve Santa Mana la Antigua Üniversitesidir
(1965).
1980’lerin sonunda yönetime karşı sert bir
muhalefet başlatan basın ve yayın organları
üzerinde hükümet sıkı bir sansür uygulamaktadır.
Başlıca kültür kuruluşları Pana-
80° 78°
ma Sanat Enstitüsü (Panarte), Ulusal Müzik
Enstitüsü, Ulusal Müzik Okulu, Ulusal
Plastik Sanatlar Okulu, Ulusal Dans Okulu,
Ulusal Tiyatro Okulu, Ulusal Arkeoloji ve
Tarihsel Anıtlar Komisyonu ile Panama
Tarih Akademisi’dir. Panama Turizm Enstitüsü
(IPAT) geleneksel şenliklerle halk
müziği ve danslarını yaşatmak için yürütülen
çabalara destek olmaktadır. Ülkenin
önde gelen edebiyatçıları arasında yazar
Dario Herrera (1870-1914) ve şair Ricardo
Mirö (1885-1940) sayılabilir.
Tarih. İspanyolların Panama’ya ayak bastığı
1501’de bölgede 750 bin kadar Yerlinin
yaşadığı sanılmaktadır. Ama bölgenin Yerli
nüfusu hastalıklar, katliamlar ve acımasız
koşullarda çalıştırılma yüzünden hızla azaldı.
Latin Amerika’daki ilk kalıcı İspanyol
yerleşmesi olan Darien’deki Santa Mana de
la Antigua, 1510’da İspanyol fatih Vasco
Nünez de Balboa tarafından kuruldu.
1514’e değin yerleşmeyi yöneten Balboa’nın
yerini alan Pedro Arias Dâvila (Pedrarias)
1519’da Panama kentini kurarak yönetim
merkezini kıstağın Büyük Okyanus kıyısına
taşıdı. Panama gerek İspanya’dan gerekse
sömürgelerden gelen malların aktarma merkezi
olarak hızla gelişti. Ispanya’nın Yenidünya’daki
ticari etkinliklerinin merkezi
olan Antil Denizi kıyısındaki Portobelo
1688’e değin İngiliz korsanların saldırılarına
hedef oldu. Kentte her yıl düzenlenen büyük
fuar, 1739’daki İngiliz saldırısından
dokuz yıl sonra bir daha açılmamak üzere
kapatıldı. Ekonomik gerilemeyle birlikte
siyasal önemini de yitirmeye başlayan Panama,
1751’de Latin Amerika’daki İspanyol
sömürge yönetiminin merkezi olan Bogota’
ya bağlandı.
Simön Bolıvar’ın Nueva Granada Genel
Valiliği topraklarının (bugün Ekvador, Kolombiya,
Panama ve Venezuela) İspanyollardan
ve kralcılardan temizlemesinin ardından
Panama 1821’de İspanya’dan bağımsızlığını
ilan etti. Ama birkaç ay sonra gönüllü
olarak, Büyük Kolombiya (Gran Colombia)
olarak da bilinen Kolombiya Cumhuriyeti’
ne katıldı.
Giderleri ABD tarafından karşılanan Panama
Demiryolu 1855’te ulaşıma açıldı.
1879’da Ferdinand de Lesseps başkanlığındaki
bir Fransız şirketine Panama Kıstağında
kanal açma hakkı tanındıysa da, şirketin
1889’da iflas etmesinin ardından çalışmalar
durdu.Buenos Aires’te toplanan Amerika Kıtası
Barışı Koruma Konferansı’nda, Amerika
devletleri arasındaki çatışmaların barışçı
yollarla çözülmesini öngören bir anlaşma
taslağı kabul edildi. 1938 Lima, 1945 Chapultepec
(Mexico). 1947 Quitandinha (Petröpolis
yakınları, Brezilya) konferanslarında
yarıkürenin savunulması, karşılıklı yardım
ve dayanışma sorunları ele alındı. IX.
Amerika Devletleri Uluslararası Konferansı
Bogota’da yapıldı (1948). ABD’nin önderlik
ettiği bu konferansta, Pan-Amerikan
Birliği’nin Amerikan Devletleri Örgütü
(OAS) adıyla yeniden kurulması kararlaştırıldı.
Temel amaçlarından biri Amerika
ülkelerinde komünizmin yayılmasını engellemek
olan O AS, 1960’larda ve 1970’lerde
Küba’daki Fidel Castro rejimini yalnız bırakmaya
çalıştı. Ekonomik, toplumsal ve
kültürel kalkınmayı da amaç edinen örgüt
içinde 1970’lerde insan hakları konusu ön
plana çıktı.

Share This:

Hakkında SevgiG.

SevgiG.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)