palyaço

(İtalyanca pagliaccio), pantomim
ve sirk gösterilerinde çeşitli maskaralıklarla
izleyiciyi güldüren komik karakter. Kendine
özgü makyajı ve giysileri vardır. Geleneksel
soytarıdan farklı olarak, görsel bir
mizaha, saçma durumlara, abartılı ve canlı
beden hareketlerine dayalı, kalıplaşmış gösteriler
sunar.
Bugün bilindiği kadarıyla palyaçonun en
eski örnekleri Eski Yunan’da ortaya çıkmıştı.
Fars ve mim türü oyunlarda, ikincil
Ünlü ABD’li palyaço Emmett Kelly, y. 1937
Circus World Museum, Baraboo, Wisconsin
kişiler olarak sahneye çıkan kel kafalı,
giysilerinin içi doldurulup şişirilmiş bu maskaralar,
daha ciddi karakterlerin parodisini
yapar ve bazen izleyicilere sert kabuklu
yemişler atarlardı. Aynı tür palyaçoya Roma
mimlerinde . de rastlanıyordu. Tepesi
sivri şapkası ve bin bir çeşit renkli, yamadan
oluşan giysisiyle bu palyaço, öbür oyuncuların
çevirdikleri bütün dolapların ve her
türlü kötü muamelenin hedefiydi.
Ortaçağdaki minstrel(*) ve jonglör(*) gösterilerinde
de palyaçoluk numaraları kullanılırdı.
Ama profesyonel bir komedi oyuncusu
olarak palyaço ancak ortaçağ sonlannda
ortaya çıktı. Bu dönemde gezici gösteri
sanatçıları, saray soytarılarının ve Les Enfants
sans souci(*) gibi toplulukların numaralarını
taklit etmeye çalışıyorlardı. 16.
yüzyılın ikinci yarısında İtalyan commedia
dell’arte(*) topluluklarında en ünlü soytarı
tiplerinden biri olan Arlecchino(*) ortaya
çıktı.
İngiliz palyaçosu, ortaçağ gizem oyunlarındaki^),
bazen Şeytan’ı bile kandırabilen
maskara tipinden türemişti. İlk profesyonel
sahne palyaçoları arasında ünlü William
Kempe ve Robert Armin yer alıyordu. İkisi
de Shakespeare’in topluluğunda çalışmışlardı.
16. yüzyıl sonlarıyla 17. yüzyılda
Englische Komödianten(*) adı verilen gezgin
İngiliz toplulukları, sahne palyaçolarını
Almanca konuşulan ülkelere tanıttılar.
369 Pamir, Doruk
Bunlar arasında 19. yüzyıla değin Alman
izleyicisinin en gözde tipi olarak kalan
Pickelhering (Sivilceli Ringa) gibi palyaçolar
vardı. Pickelhering ve arkadaşlarının
kullandıkları büyük ayakkabılar ve kocaman
yakalar, bugün de palyaçoların tipik
aksesuarları arasındadır.
Palyaçoların geleneksel beyaz yüz makyajının,
commedia dell’arte tiplerinden Pedrolino(*)
ve onun Fransa’daki uzantısı Pierrot
tipinden geldiği sanılır. Pantomim sanatçısı
Jean-Gaspard Deburau(*) 19. yüzyıl başlannda
Pierrot’yu aşkta umduğunu bulamayan,
duygulu, etkileyici bir karaktere dönüştürdü.
Onun Pierrot’nun nitelikleri arasına
kattığı melankoli, palyaço geleneğinin
bir parçası olarak yerleşti.
Gerçek sirk palyaçosunun ilk örneğini 19.
yüzyıl başında, İngiltere’de Joseph Grimaldi(*)
vermişti. 1860’larda da koca burnu,
üstünden sarkan giysileri, büyük ayakkabıları
ve dağınık görünüşüyle Auguste adlı bir
fars maskarası doğdu. Auguste beyaz yüz
makyajlı bir palyaçoyla birlikte gösteriye
çıkıyor, sürekli olarak oyuna yanlış zamanda
girip onun numaralarını bozuyordu.
Grock(*) tipinin yaratıcısı, ünlü pantomimci
Charles Adrien Wettach, müzik aletleriyle
kusursuz gösteriler yapıyordu. İnce
bir melankoli, ABD’li Emmett (Lee)
Kelly’nin (1898-1979) derbeder palyaçosu
“Bezgin Willie”nin de belirgin bir özelliğiydi.
20. yüzyılın en ünlü palyaçolarından biri
de SSCB’li Oleg Konstantinoviç Popov(*)
oldu.
Sinemada da palyaço figürü, üstüne oturmayan
bol giysileri ve paytak yürüyüşüyle
Charlie Chaplin’in unutulmaz Şarlo tipinde
doruk noktasına ulaştı.

Share This:

Hakkında SevgiG.

SevgiG.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)