olağanüstü hal

olağanüstü hal, olağanüstü yönetim usullerinin
uygulanmasını gerektiren doğal afet,
tehlikeli salgın hastalık, ağır ekonomik
bunalım, kamu düzenini ciddi biçimde bozan
yaygın şiddet olaylan gibi durumlar.
Olağanüstü hal ilan etme yetkisi cumhurbaşkanının
başkanlığında toplanan Bakanlar
Kurulu’na aittir. Milli güvenliği tehlikeye
sokabilecek ağırlıkta yaygın şiddet olaylarının
ortaya çıkması durumunda, önce
Milli Güvenlik Kurulu’nun görüşünü almak
gerekir. Olağanüstü hal yurdun bir ya da
birden çok bölgesinde ya da bütününde en
çok altı ay süreyle ilan edilebilir. Resmî
Gazetemde yayımlanarak yürürlüğe konan
olağanüstü hal karan hemen TBMM’ninonayına sunulur. TBMM tatildeyse top
lantıya çağrılır. Kararın onaylanmaması
durumunda olağanüstü hal rejimi yürürlükten
kalkar. TBMM olağanüstü hal süresini
kısaltma yoluna da gidebilir. Ayrıca Bakanlar
Kurulu’nun istemi üzerine her defasında
dört ayı aşmamak üzere olağanüstü hal
süresini uzatabilir.
Olağanüstü hal rejimi yönetim makamlarının
yetkisinin genişlemesi sonucunu yaratır.
Bakanlar Kurulu bir yetki yasasına gerek
kalmadan kanun hükmünde kararnameler
çıkarabilir. Bu kararnameler yargısal denetim
dışında tutulmuştur. 1983 tarihli ve 2935
sayılı Olağanüstü Hal Kanunu’nun 8. maddesine
göre, doğal afet ya da tehlikeli salgın
hastalıklar nedeniyle olağanüstü hal ilan
edilen bölgelerde vali ve kaymakamlar 18-
60 yaşlar arasındaki erkekler için çalışma
yükümlülüğü, gerektiğinde para ve mal
yükümlülüğü koyabilirler. Ağır ekonomik
bunalım ‘nedeniyle olağanüstü hal ilan edilmişse,
Bakanlar Kurulu kanun hükmünde
kararnamelerle ekonomi ve çalışma .düzeniyle
ilgili her türlü önlemi alabilir, yükümlülükler
koyabilir (m. 10). Şiddet hareketleri
nedeniyle ilan edilen olağanüstü hal
durumunda idari organlar sıkıyönetim komutanmınkine
benzer geniş yetkiler kullanır
(m. 11).
Olağanüstü hal durumunda eşgüdüm başbakanlıkça
ya da başbakanın görevlendireceği
bakanlıkça sağlanır. Bu amaçla, olağanüstü
hal ilanına yol açan konuyla ilgili
bakanlıkların temsilcilerinden oluşan bir
Olağanüstü Hal Koordinasyon Kurulu meydana
getirilir (m. 12). Olağanüstü hal
uygulamalarında görev ve yetki il ya da
bölge valilerine aittir (m. 14).
10 Temmuz 1987 tarihli ve 285 sayılı
Olağanüstü Hal Bölge Valiliği Hakkında
Kanun Hükmünde Kararname ile Bingöl,
Diyarbakır, Elazığ, Hakkâri, Mardin, Siirt,
Tunceli ve Van illerini kapsamak üzere,
içişleri bakanına bağlı olarak görev yapan
bir olağanüstü hal bölge valiliği kurulmuştur.
Geniş yetkilerle donatılmış olan valiliğin
idari işlemlerine karşı iptal davası
açılamaz.
olağanüstü mahkeme, bir olaydan sonra
kurulmuş ya da olaya göre sonradan yetkili
kılınmış mahkeme. Nazi savaş suçlularını
yargılamak üzere 1945’te Nürnberg’de kurulan
Uluslararası Askeri Mahkeme ile
1961’de Fransa’da General de Gaulle tarafından
kurdurulan yüksek askeri mahkeme
bu nitelikteydi. Günümüzde bu türden
mahkemelere, askeri darbelere sahne olan
Üçüncü Dünya ülkelerinde rastlanmaktadır.
Osmanlı Devleti döneminde Midhat Paşa’
yı yargılamak üzere oluşturulan Yıldız Mahkemesi
ile I. Dünya Savaşı’nın bitiminde
İttihatçıları yargılamak için kurulan askeri
divan da olağanüstü mahkeme niteliğindeydi.
Kurtuluş Savaşı ve sonrasındaki istiklal
Mahkemeleri için de benzer bir değerlendirme
yapan araştırmacılar vardır. 27 Mayıs
1960 hareketiyle işbaşından uzaklaştırılan
Demokrat Parti iktidannın sorumlularını
yargılamak üzere 18 Haziran 1960 tarihli
geçici yasayla kurulan Yüksek Adalet Divanı,
olağanüstü mahkemenin bir başka örneğini
oluşturur.
Doğal yargıç (tabii hakim) ilkesine aykırı
olan olağanüstü mahkemelerin kurulması
birçok anayasada olduğu gibi 1982 Anayasasında
da yasaklanmıştır (m. 37). Türk
hukuk uygulamasında, sıkıyönetim mahkemelerinin,
özellikle sıkıyönetim ilanından
önce işlenen suçların sivil sanıkları bakımından,
olağanüstü mahkeme yasağına ve doğal
yargıç ilkesine aykırı düştüğü öteden
beri savunulan bir görüştür. 1982 Anayasasısıkıyönetim ilanı durumunda Devlet Güvenlik
Mahkemeleri’nin sıkıyönetim mahkemesi
olarak görev yapabileceklerini kabul
etmekle sıkıyönetim askeri mahkemelerinin
olağanüstü oldukları yolundaki itirazları
etkisizleştirme yoluna gitmiştir.

Share This:

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)