okyanus sırtı

okyanus sırtı, dünyadaki bütün okyanuslar
boyunca uzanan, yaklaşık 80 bin km
uzunluğundaki denizaltı dağ zinciri.
Sismik açıdan etkin olan okyanusortası sırt
yaklaşık 60 bin km uzunluğundadır ve Atlas
Okyanusunun tüm ekseni boyunca aşağıya
doğru uzanır; daha sonra Afrika ve Antarktika
kıtalarının arasından geçerek kuzeye
doğru yönelir ve Hint Okyanusunun ortasına
ulaşır. Burada dallanan sırtın ana kolu
Avustralya, Yeni Zelanda ve Antarktika’
nın arasından geçtikten sonra Büyük Okyanus
Havzasının doğu yakasına ulaşır ve
California Körfezinin ağız bölümü boyunca
uzanır. Geniş, dev bir yükselti olan sırt,
kenar havzalarda okyanus dibi zemininden
6.000 m yükseğe kadar çıkabilir; bunun
dışındaki yerlerde ise yüksekliği 2.000-3.000
m arasında değişir, ama ender olarak deniz
düzeyinin de üstüne çıktığı olur. Sırt
kimi yerlerde çoğunlukla doğrultusuna dik
yönde gelen kınk (fay) kuşaklarıyla kesintiye
uğrar. Bunlar dönüşüm kırıklarıdır. Sırtın
tepe kesimlerinin altında sığ deprem
odakları yer alır; sırt ekseni boyunca yer
alan odaklar normal kırılma, kırık kuşaklarında
yer alanlar ise kayma sonucunda
oluşmuştur. Okyanusortası sırt sistemi, Yer
yüzeyinde kıtalardan ve okyanus havzalarından
sonraki en büyük yüzey şeklidir.Sismik açıdan pek etkin olmayan sırtlar
ise, okyanusortası sırt ekseni üzerindeki
yükselmiş adalardan başlayarak, bitişikteki
kıta parçalarına doğru uzanır; bunlara yanal
sırt denir. Bir ucu genç ya da volkanik bir
adaya dayanan hemen hemen doğrusal
sırtlara ise doğrusal zincir denir.
Sırtlar o kadar düzenli ve özellikleri o
kadar sabittir ki, bunların rastlantı sonucu
oluştuğu düşünülemez. Sırtların özelliklerini
tutarlı biçimde açıklayan tek kuram levha
tektoniğidir(*). Bu kurama göre yerkürenin
50 km kalınlığındaki dış kabuğu kırılarak 6
büyük ve olasılıkla 12 küçük levhaya ayrılmıştır.
Eriyik haldeki yermantosu (yerkabuğunu
izleyen ikinci derin katman) içindeki
konveksiyon (taşınım) akıntıları bu levhaların
birbirlerine göre yavaşça hareket
etmesine neden olur; sırtları oluşturan da
levhaların bu devinimidir. Okyanusortası
sırt sistemi ve bunun dalları, levhaların sınır
bölgelerinde yer alır. Bu sınırlar boyunca,
derinlerden dışarı magma püskürmesi gerçekleşir;
bu püskürme sırtı ikiye ayırarak
levhalara yapıştırır, bu arada zeminde açılan
yeni alanlara magma yükselerek yüzeye
sürekli yeni malzeme taşınır ve böylece sırt
oluşumu süregider. Okyanusortası sırtların
en etkin yanardağların bulunduğu bölümlerinde
İzlanda gibi adalar oluşmuştur.
63 okyanus ve deniz
Yanal sırtların, bu bölgesel volkanik etkinliklerin
çok uzun sürdüğü yerlerde oluştuğu
kabul edilir. Sürekli yüzeye yükselerek
okyanus havzasına yayılan magmanın oluşturduğu
yanal sırtlar, levhaların magma
kaynağından öteye doğru hareketlerinin
geometrik yerine işaret eder. Doğrusal
sırtların da benzer biçimde oluştuğu sanılır;
ne var ki, bunların magma kaynağı yayılan
sırtın üzerinde yer almaz. Bunun yerine,
eğer bir levha bir magma kaynağının üstüne
binmişse ve magma levhayı delerek
yüzeye çıkmışsa, bu durumda bu lavlar
giderek yaşlanan tek bir yanardağlar zinciri
oluşturur ve bunlar levhanın kaynağın
üzerinden geçişinin doğrultusuna işaret
eder.

Share This:

Hakkında ali müdür müdür

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)