oksijen

oksijen (O), periyodik tablonun Via grubunda
yer alan, ametal özelliğinde kimyasal
element. Renksiz, kokusuz ve tatsız bir gaz
olan oksijen yerkabuğunda en bol bulunan
elementtir; en önemli bileşiği sudur.
Yaklaşık 1772’de İsveçli kimyacı Carl Wilhelm
Scheele oksijeni potasyum nitrat, cıva
(II) oksit ve başka bazı bileşiklerin karışımından
ısıtarak elde etti. Bundan kısa bir
süre sonra da İngiliz kimyacı Joseph Priestley
cıva(II) oksidin ısıl bozunması yoluyla
aynı sonuca ulaştı (1774). Bu gazı bir
element olarak ilk kez 1775-77 arasında
Fransız kimyacı Antoine Lavosier tanımladı,
adlandırdı ve flojiston kuramına karşı
çıkarak yanma olayında oksijenin rol oynadığını
açıkladı.
Bulunduğu yerler, özellikleri ve kullanım
alanları. Oksijen Yer atmosferinin ağırlıkça
yüzde 23’ünü, deniz suyunun yüzde 85,8’ini
ve yerkabuğunun yüzde 46,6’sını oluşturur.
Hayvanlar ve basit yapılı bitkilerin solunum
sırasında atmosferden oksijen alıp karbon
dioksit vermelerine karşılık, üstün yapılı
(yeşil) bitkiler atmosferden aldıkları karbon
dioksidi güneş ışığı eşliğinde yani fotosentez
yoluyla organik bileşiklere ve oksijene dönüştürür.
Atmosferdeki serbest oksijenin
hemen hemen tümünü fotosentez sonucunda
açığa çıkan oksijen oluşturur. Oksijen
tatlı suda (20°C) hacimce yüzde 3 oranında,
deniz suyunda ise bundan biraz daha düşük
oranda çözünür. Çözünmüş oksijen başta
balıklar olmak üzere bütün su canlılarının
yaşaması için gereklidir.
Oksijen — 183°C’nin altında açık mavi
renkli bir sıvı, — 218°C’de de katı hale
geçer. Yer’deki ve atmosferin alt katmanlarındaki
oksijen gazı hemen hemen tümüyle
iki atomlu oksijen moleküllerinden (O2 )
oluşur. Ozon (O3 ) adı verilen üç atomlu
oksijen ile tek atomlu oksijen (O) ise daha
çok atmosferin üst katmanlarında bulunur;
ozon katmanı Yer’i Güneş’in morötesi ışınlarından
korur. Arı oksijenin ağırlığı havanınkinin
1,1 katıdır.Sanayide oksijen üretiminde yararlanılan
en önemli kaynak havadır. Havanın başlıca
bileşenleri arasında kaynama noktası en
yüksek olan, bu nedenle de azota (kaynama
noktası — 196°C) ve argona (kaynama noktası
-186°C) göre daha az uçucu özellik
taşıyan oksijen sıvılaştırılmış havadan ayrımsal
damıtma yoluyla elde edilir.
1970’lerden sonra başta çelik üretimi olmak
üzere metalürji sanayisinde ve kimya sanayisinde
normal hava yerine oksijen ya da
oksijence zenginleştirilmiş hava kullanılmaya
başladı ve giderek yaygınlaştı. Oksijen
çadırları, oksijen maskeleri ve kuvözler
başta olmak üzere tıp alanında da çok çeşitli
amaçlarla kullanılan bu gazdan genel anestezi
sırasında da yararlanılır.
Oksijen doğada üç kararlı izotopun karışımı
halinde bulunur: Oksijen-16 (yüzde
99,759), oksijen-17 (yüzde 0,037) ve oksijen-
18 (yüzde 0,204). Kütle numaralan
14, 15, 19 ve 20 olan yapay olarak hazırlanmış
dört de radyoaktif izotopu vardır.
Bunların arasında en uzun ömürlüsü olan
oksijen-15 (yarı ömrü 124 saniye) memelilerin
solunum sürecinin incelenmesinde kullanılmıştır.
Bileşikleri. Oksijen iki değerliklidir ve
ortaklaşım bağlı bileşikler oluşturur. Su
(H2O), kükürt dioksit (SO2) ve karbon
dioksit (CO2) gibi ametal oksitler, alkoller,
aldehitler ve karboksilli asitler gibi organik
bileşikler, sülfürik asit (H2SO4), karbonik
asit (H2CO3) ve nitrik asit (HNO3) gibi
mineral asitler ve sodyum nitrat (NaNO})
bu bileşikler arasındadır. Oksijen kalsiyum
oksit (CaO) gibi katı metal oksitlerin kristal
yapısında oksit iyonu (O 2), potasyum süperoksit
(KO2) gibi metal süperoksitlerde Oiyonu
ve baryum peroksit (BaOz) gibi metal
peroksitlerde de Öz2 iyonu halinde bulunur.
atom numarası 8
atom ağırlığı 15,9994
erime noktası -218,4°C
kaynama noktası — 183°C
yoğunluğu l(atm, 0°C’de) 1,429 gr/litre
değerliği 2
elektronların yerleşimi 2-6 ya da
ls22s22p4

Share This:

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)