okaliptüs

okaliptüs (Eucalyptus), s i t m a a ğ a c i olarak
da bilinir, mersingiller (Myrtaceae) familyasından,
Avustralya, Yeni Zelanda, Tasmanya
ve çevre adalara özgü 500’ü aşkın büyükağaç türünün oluşturduğu cins. Anayurdu
dışında dünyanın öbür sıcak bölgelerinde de
orman ve gölge ağacı olarak yaygın biçimde
yetiştirilen bu türlerin odunlarından olduğu
kadar uçucu yağ çıkarılan yapraklarından
da yararlanılır. Okaliptüs ağaçları sıklıkla
bataklıkların kurutulması amacıyla da yetiştirildiğinden
bunlara “sitmaağaci” adı verilmiştir.
Okaliptüsler kışın yapraklarını dökmeyen
(herdemyeşil) ağaçlardır; büyük levhalar
halinde dökülen gövde kabuklarıyla dikkatiçeken bu ağaçların yapraklarının biçimleri
türe ve yaşa göre çeşitlilik gösterirse de
genellikle orağı andırır; çoğu türde almaşık
dizilişli ve sarkık olmasına karşın bazen
karşılıklı dizilen, sapsız yapraklara da rastlanır.
Yaprakların koltuğundan çıkan sarımsı
beyaz ya da kırmızı renkli çiçekleri ya tek
olarak bulunur ya da çeşitli tipte kümeler
oluşturur. Çoğunlukla çanakyaprağı bulunmayan
bu çiçeklerin taçyaprakları kaynaşarak
bir başlık biçimini almıştır. Meyve, çok
sayıda tohum içeren kapsüldür.
Okaliptüsler çabuk büyüyen ağaçlardır.
Victoria ve Tasmanya’da yetişen E.regnans
7,5 m’ye varan gövde genişliğiyle ve 90
m’lik boyuyla en iri türlerden biridir.
E. globulus ve E. salicifolia başta olmak
üzere, çeşitli okaliptüs türlerinin yapraklarından
okaliptüs esansı adı verilen bir uçucu
yağ çıkarılır. Bileşiminde başlıca okaliptol
(sineol) bulunan bu esans balgam söktürücü
ve antiseptik olarak kullanılır; bu yağdan
çıkarılan okaliptol ise buğuların, diş macunlarının
ve ağız kokusunu giderici suların
bileşimine girer, ayrıca şekercilikte kullanılır.
E. globulus ve E. siderophloia gibi bazı
türlerin gövdelerinden esmer kırmızı renkli
ve büzücü etkili yarı akışkan bir reçine elde
edilir.
Okaliptüslerin odunlarından yakacak, kerestelerinden
ise inşaat malzemesi olarak
yararlanılır. Kereste elde edilen türler arasında
başlıca E. salicifolia, E. botryoides, E.
diversicolor, E. globulus, E. leucoxylon, E.
marginata, E. obliqua, E. resinífera ve E.
siderophloia sayılabilir. Bazı türlerin gövde
ve dal kabukları da kâğıt üretiminde ve
sepicilikte kullanılır.

Share This:

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)