odun

odun, ağaç ve çalıların gövde ve köklerini
oluşturan, lifli yapılı sert madde. Botanikteise bitkide su iletiminde rol oynayan ve
destek görevi yapan dokular topluluğu (ksilem
ya da odundoku) olarak tanımlanır.
Yeryüzünde en bol bulunan doğal kaynaklardan
biri olan odun, yenilenebilme özelliğinden
ötürü kömür, petrol ve cevherler
gibi öbür önemli kaynaklardan ayrılır. İlk
insanlardan bu yana başta yakıt olmak
üzere çok çeşitli amaçlarla kullanılır. Çağımızda
metal ve yapay malzemelerin yaygın
kullanımına karşın kereste, kâğıt, kontrplak
ve selüloz gibi ağaç ürünlerine olan talep
her yıl giderek artmaktadır.
Ağaçlar yumuşakodunlular (ya da iğneyapraklılar;
örn. çam, göknar ve ladin) ve
sertodunlular (ya da genişyapraklılar; örn.
meşe, akçaağaç ve ceviz) olarak iki grupta
sınıflandırılır. Bu sınıflama, çağrıştırdığının
tersine odunların sertlik ve yumuşaklıklarına
göre değil, hücre tiplerine göre yapılır;
sertodunların, trake elemanları, lif ve özekdoku
hücreleri içermelerine karşılık, yumuşakodunlar
trakeit ve özekdoku hücrelerinden
oluşur. Yani sertodunlu olarak sınıflandırılan
ağaçların odununun yumuşakodunlulardan
mutlaka sert olması gerekmez.
Örneğin, sertodunlular sınıfında yer alan
balsa en yumuşak odunlu ağaçlardan
biridir.
Bir ağacın gövdesinden enine kesit alındığında
en dıştan içe doğru tipik olarak
kabuk, büyütkendoku (canlı hücrelerin
oluşturduğu ince katman), odun ve öz
bölümlerinden oluştuğu görülür. Gövdenin
en iç kesimini oluşturan öz bölümü eşmerkezli
katmanlar halinde gelişen odun bölümünce
çevrelenir. Yıllık halka olarak adlandırılan
bu katmanların her biri iki bölümden
oluşur: İçteki, ilkbaharda üretilen açık
renkli ve yumuşak ilkbaharodunu; dıştaki,
yaz ortalarına doğru gelişen koyu renkli
sonbaharodunudur.
Pek çok ağacın odununun enine kesitinde
görülen öbür özelliklerden biri de özodun
ile diriodun arasındaki ayrımdır. Ortada
ağacın yaşamsal işlevlerine katılmayan ölü
hücrelerden oluşan koyu renkli özodun,
kenarda ise su iletimi ve besin depolama
işlevlerini üstlenmiş canlı hücrelerden oluşan
açık renkli diriodun bulunur. Diriodunlar
genellikle gözle görülebilecek büyüklükte
reçine kanalları içerir. Ağaç gövdelerinin
enine kesitinde özden kabuğa uzanan değişik
ışınsal desenler dikkati çeker.
Odunların ayırt edilmesinde renk, koku,
parlaklık, doku ve lif yapısı gibi fiziksel
özellikler de önemli rol oynar. Örneğin,
çobanpüskülü beyaz bir oduna sahipken,
sekoya kırmızı, abanoz ağaçları ise siyah
renkli odunlarıyla tanınır.
Odunların su ve nem çekme dereceleri de
türler arasında çeşitlilik gösterir. Su içeriği
odunlarda şişme ve daralmaya yol açabileceği
gibi, malzemenin ağırlığını, hacmini,
yoğunluğunu, sertlik, dayanıklılık, ısı üretme
kapasitesi ve çürüme direncini de
etkiler.
Direnç, sertlik ve esneme odunların başlıca
mekanik özellikleridir. Türlere göre
değişen direnç özellikleri odunların lif yönüyle
yakından ilintilidir. Bir odun lif
dokusu yönünde uygulanan basınca daha
dayanıklı, buna karşılık liflerinin yönüne
dik olarak uygulanan basınca çok daha az
dayanıklıdır.
Odun sanayide, mobilyadan kâğıda, suntadan
kürdana kadar pek çok ürünün yapımında
kullanılır. Artıklarından da selofan,
odun kömürü, boyarmadde, patlayıcı, lak
ve terebentin gibi çeşitli maddelerin üretiminde
yararlanılır.

Share This:

Hakkında ali müdür müdür

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)