Arokanlar

Arokanlar, Güney Amerika’da bir Yerli
grubu. Şili’nin orta kesimlerindeki bereketli
vadi ve havzalarda, kuzeyde Coquimbo
Vadisinden güneyde Reloncavı Koyuna kadar
uzanan ılıman iklimli bir bölgede yaşarlar.
İspanyollar Şili’ye geldiğinde, ülkenin
orta kesiminin büyük bölümünde, akdan,
fasulye, kabak, patates ve çeşitli sebze
yetiştiren Arokanların dağınık yerleşmeleri
vardı. Bunlar, avcılık ve balıkçılığın yanı
sıra etinden yararlanmak için hintdomuzu
da beslerlerdi. Lamadan hem yük hayvanı
olarak yararlanır, hem de yününden dokudukları
kumaşları, kuzeydeki İnkalarla takas
ederlerdi. Maden işleme ve çömlekçilik
gelenekleri ünlüydü.
İspanyol fetihleri öncesinde, Arokanlar
için köy düzeyinin üzerinde siyasal ya da
kültürel bir birlik söz konusu değildi. Ispan-
333 Arolat, Ali Mümtaz
yollar, Arokanlan coğrafi bölgelere göre üç
gruba ayırdılar: Kuzeydeki Pikunçeler, orta
vadilerdeki Mapuçlar, güneydeki Huilçeler.
İspanyollarla karşılaşan (y. 1536) ilk Arokanlar,
yüzyıllardır İnkalann kültürel etkisi
ya da siyasal egemenliği altında yaşamış
Pikunçelerdi. Başkalarının egemenliği altında
yaşamaya alışmış olan bu halk, İspanyollara
karşı çok direniş göstermedi. 17. yüzyıl
sonlarına gelindiğinde, Pikunçeler, Ispanyollara
kanşarak köylü halk içinde erimişti.
Huilçe halkı ise, İspanyollara karşı uzun
süre direnemeyecek kadar az sayıda ve
dağınıktı. Onlar da Pikunçeler gibi Şili’nin
köylü halkı içinde kayboldu.
Orta vadilerde yaşayan Mapuçlar(*), Pikunçelere
göre daha kalabalık ve yabancı
egemenliğine karşı daha hoşgörüsüzdü. İspanyol
tehdidiyle yüz yüze gelince, köy
düzeyini aşan yaygın birlikler oluşturdular,
savaşta ata stratejik önem verdiler ve Arokan
Savaşları olarak bilinen bir dizi çatışmaya
girerek İspanyol ve Şili egemenliğine
karşı 350 yıl boyunca başarıyla direndiler.
Pedro de Valdivia ve askerleri, Şili’nin
orta kesimlerini işgal ederek 1541’de Santiago’yu
kurduklarında, Mapuçlann güçlü
direnişiyle karşılaştılar. Valdivia, 1550’de
güneye ilerleyerek Bıo Bıo Irmağının ağzında
Concepciön’u kurdu; ama, iki yıl boyunca
kendi hizmetinde çalışmış Yerli reisi
Lautaro’nun önderliğindeki Mapuçlar karşısında
1553’te yenilgiye uğradı. Valdivia’nın
yenilgisinden sonra Mapuçlar neredeyse
Santiago’yu ele geçiriyordu. Ama Lautaro’
nun savaş alanında ölümü ve Yerliler arasında
çıkan çiçek salgını buna olanak vermedi.
Caupolicân adlı bir başka Arokan
önderi, bir ihanet sonucunda yakalanıp
İspanyollar tarafından idam edilene değin
(1558) savaşı sürdürdü. Bunun ardından
ispanyollar, Mapuçlan Bıo Bıo’nun güneyideki
ormanlık bölgeye kadar püskürttüler.
Irmak, sonraki üç yüzyıl boyunca iki halk
arasındaki sınır olarak kaldı.
Şilililer, Pasifik Savaşı’nda (1879-84) Peru
ve Bolivya’nın bazı bölümlerini kendi topraklanna
kattıktan sonra güneydeki Mapuçlara
boyun eğdirdiler. Mapuçlar, 1840’ların
sonlarında, yörede Almanca konuşan nüfusun
yaşadığı yerleşmeleri yağmalamaya başlamış
ve böylece Avrupahlann Arokan
yurduna daha çok sokulmasını önlemişlerdi.
Şili ordusu karşısında uğradıkları yenilgilerden
sonra Mapuçlar, Şili hükümetiyle bir
dizi antlaşma imzalayarak, daha güneydeki
kamplara yerleştirildiler. Bugünkü kabarık
Mapuç nüfusu, Şili’deki kamplar ile Şifi ve
Arjantin’deki bazı kasaba ve kentlerde
yaşamaktadır. Günümüzde “Arokan” adı
“Mapuç” ile eşanlamlı olmuştur

Share This:

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)