Arizona

Arizona, ABD’yi oluşturan eyaletlerden
biri. Ülkenin dağlık güneybatı kesiminde
yer alır.
Doğuda New Mexico, kuzeydoğuda Colorado,
kuzeyde Utah, batıda Nevada ve
Califomia eyaletleri,güneyde ise Meksika’nın
Sonora eyaleti ile çevrilidir. Başkenti
Phoenix’tir. Kabaca bir dikdörtgeni andıran
eyalet topraklarının kuzey-güney uzunluğu
yaklaşık 650 km, doğu-batı uzunluğu yaklaşık
550 km, yüzölçümü 295.023 km2’dir.
Bölgedeki insan yerleşimi bir olasılıkla 25
bin yıllık bir geçmişe dayanır. Göçer Apaş
ve Navaho Yerlileri Pueblo ve Hohokam
uygarlıklarının çökmesinden sonra ve İspanyol
istilasından yalnızca birkaç yüzyıl
önce, buraya gelmiştir.
Meksika’dan gelen ve en tanınmışları
Francisco Coronado olan İspanyol hazine
avcıları, 16. yüzyıl başlannda bölgeye giren
ilk AvrupalIlar oldu. Böylelikle Meksika
bölge üzerinde hak iddia etmeye başladı.
Bölgedeki sayısız misyonlardan ilkini
1692’de Rahip Eusebio Kino kurdu.
1776’da da ordu Tucson’da ilk kaleyi (presidio)
inşa etti. Meksika Savaşı’mn ardından
1848’de Arizona, New Mexico’nun bir parçası
olarak Birleşik Devletler’e katıldı.
1853’te Gila Irmağının güneyine düşen
Gadsden yöresi satın alınarak bu topraklara
eklendi. 1863’te merkezî hükümetin atadığı
vali yönetiminde bir bölge haline getirilen
Arizona, 1912’de ABD’nin 48. eyaleti oldu.
Arizona fiziki coğrafya bakımından iki ana
bölgeye aynlabilir: Olağanüstü görünümlü
büyük kanyonlann, üstü düz ve yanlan dik
tepelerin (mesa) ve volkanik dağ kalıntılanmn
bulunduğu Colorado Platosu ile çöl
düzlüğü üzerinde birbirinden kopuk dağlann
yükseldiği güneydeki havza ve otlak
kesimi. Eyaletin kuzey kesimi sulannı, Colorado
Irmağının oluşturduğu Büyük Kanyon’a,
güney kesimi ise batıya doğru Gila
Irmağına boşaltır.
Arizona iklimi genelde kurak ya da yankuraktır.
Yılın çok büyük bölümünde güneş
alan güneydeki havza ve otlak kesiminde
yıllık ortalama sıcaklık 21°C’yi bulur. Batı’
da 75 mm olan yıllık yağış doğuda 300
mm’ye kadar çıkar. Kuzeydeki Colorado
Platosunda ise ortalama sıcaklık 6-8 °C daha
düşüktür ve yıllık yağış 250-500 mm arasında
değişir. Giderek artan biçimde yeraltı
maden sulanna bağlı hale gelen eyaletin
büyük bölümünde yağışlann temel kaynağı
yaz aylannda görülen gökgürültülü fırtınalardır.
Arizona 1970-80 arasında yüzde 53’lük bir
oranla, komşusu Nevada dışında, tüm öteki
ABD eyaletlerinden daha yüksek bir nüfus
artışı gösterdi. 1940-80 arasındaki nüfus
artışı ise yüzde 444’ü bulmaktadır. Bu
olağanüstü büyümeye karşın, Arizona ülkenin
en düşük nüfus yoğunluğuna sahip 10
eyaleti arasında yer alır. Nüfusun yaklaşık
yüzde 16’sı İspanyolca konuşan ve çoğu
kendisini MeksikalI olarak tanımlayanlardan
oluşur. Califomia ve Oklahoma’dan
sonra, ABD eyaletleri içinde en kalabalık
Yerli nüfusu Arizona’da yaşar. Yerlilerin
Arizona toplam nüfusu içindeki payı yüzde
6’dır. En büyük Yerli kabileleri Navaho,
Hopi, Apaş, Papago ve Pimelerdir. Yumuşak
iklim ve daha iyi ekonomik olanak
arayışlanndan kaynaklanan yakın tarihteki
göç dalgalan, kendilerini genellikle belirli
etnik topluluklardan çok, anayurtlan olan
eyaletlerle özdeşleştiren, görece türdeş bir
beyaz nüfus yaratmıştır.
Büyük çeşitlilik gösteren ekonomik etkinlikler
birincil, ilancil ve üçüncül sanayi
kollanm kapsar. Tanm temel olarak turunçgiller
ve pamuk ekimiyle hayvancılığa dayanır.
Başlıca madencilik ürünü, büyük açık
maden ocaklanndan elde edilen bakır cevheridir.
Bakır ergitmeciliği en büyük sanayilerden
birini oluşturur. Uzay gemisi donanımı,
elektronik ve iletişim araçlan gibi daha
hafif sanayiler de hızh bir gelişme göstermiştir.
Ihman kış iklimi ve doğal güzellikler
büyük çapta turizm gelirine yol açmıştır.
Arizona topraklannm yansı doğrudan federal
hükümetin mülkiyeti altındadır. Bu
topraklar arasında Büyük Kanyon ve Taşlaşmış
Orman Ulusal Parklan, yedi ulusal
orman, 20 ulusal anıt, dinlence alanlan ve
tarihsel yerler bulunur. Federal hükümet
Arizona ekonomisinde üstlendiği bu rolün
yanı sıra, Arizona topraklannm dörtte birlik
bir bölümünü de Yerliler için yerleştirme
kamplan olarak kendi gözetimi altında
tutar. Eyalette çok sayıda askeri kuruluş da
bulunur.
Geleneksel Yerli sanatlanm yaşatan ve
Eski Batı’mn amlanndan henüz pek uzak
olmayan Arizonalılar, kendilerine özgü bir
kentleşmiş çöl kültürü geliştirmeye başlamıştır.
Bugüne değin doğal çöl ortamının
açıldığım ve temizliğini koruyup geliştirmeye
yönelik sanat üsluplanna, mimariye ve
teknolojiye ağırlık verilmiştir. Eyaletin başlıca
yükseköğrenim kurumlan Aıizona Üniversitesi
ile Arizona Eyalet Üniversitesi’dir.
Tucson ve Phoenix kentlerinde sanat müzeleri
ile senfoni orkestralan vardır. Tucson
yakınlanndaki Arizona-Sonora Çöl Müzesi,
insanoğlunun çölü işgal etmesinin dolaylı
sonuçlanm yansıtır. Nüfus (1985 tah.)
3.187.000.

Share This:

Hakkında pendik yol yardım

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)