Aristophanes

Aristophanes (d. İÖ y. 450 – ö. İÖ y. 388),
Eski Yunan Komedyasinin en büyük temsilcisi.
Oyunlanndan bir bölümü günümüze
ulaşmış tek Atinalı komedya şairidir.
Yaşamına ilişkin sınırlı bilginin tek kaynağı
oyunlandır. Pandionis boyundan gelen
bir Atinalı olduğunu ileri sürenler varsa da
asıl doğum yeri kesin olarak bilinmemektedir.
Atinahlann onu Atinalı olmadığı gerekçesiyle
suçlamalannm kaynağı, kendisinin
ya da babası Philippos’un Aigina Adasındaki
mülkleri olabilir. Yazdığı yaklaşık 40
oyundan ancak 11’i günümüze eksiksiz olarak
ulaşabilmiştir. Günümüze ulaşmayan
İÖ 427 tarihli ilk komedyası Daitaleis’in
(Şölenciler), zamamn eğitim ve ahlak kuramlan
üzerine bir yergi olduğu bilinmektedir.
Komedyalannın büyük bölümü Atina’nın
toplumsal, edebi ve felsefi yaşamıyla ilgilidir.
Atina ile Sparta arasındaki Peloponnesos
Savaşı da (İO 431-404) yazdıklan arasında
önemli bir yer tutar. Savaşa karşı olan
Aristophanes, Perikles’den Kleophon’a kadar,
savaş yanlısı Atina yöneticilerini her
zaman eleştirmiştir.
Komedyalar. Kimi bölümleri günümüze
kalmış olan Babylonioi (Babilliler), İÖ
426’da Büyük Dionysos Şenliği’nde yazılmıştır.
Şenliğe “müttefikler” adı verilen,
ama gerçekte Atina’nın güdümünde olan
kent devletlerinin delegeleri katılıyordu.
Aristophanes bu oyunda zamanın demagogu
Kleon’a saldırmakla kalmamış, “müttefikler”!
de Atinahlann kölesi olarak göstermiştir.
O sırada hakkında açılan kovuşturmanın
bu olaya dayanıp dayanmadığı tam
olarak bilinmemektedir.
Akharneis (İÖ 425; Akharnai’hlar), Aristophanes’in
eksiksiz biçimde günümüze kalmış
on bir komedyasının ilkidir. Savaş
çılgınlığım hedef alan oyunun çiftçi kahramanı
Dikaipolis, Spartahlarla kendi adına
bir banş antlaşması yapmayı başanr. Dikaipolis’in
özel pazar yerinde geçen iki sahnede
kaba bir güldürü anlayışı ağırlıktadır.
İlkinde, yoksul bir Megaralı, iki kızını
açlıktan ölmemeleri için domuz kılığına
sokarak satar. Ötekindeyse, gerçek bir
Atina ürünü arayan varlıklı bir Boiotiah, bir
muhbir satın alır. Ertesi yıl yazdığı Hippeis
(İÖ 424, Atlılar) adlı komedyada, Aristophanes’in
önceki kovuşturmadan pek etkilenmemiş
olduğu görülür. Kleon bu oyunda da
acımasızca yerilir. Nephelai’da (İÖ 423;
Bulutlar, 1959), Aristophanes ilk komedyasının
konusuna döner. Oyun Sofistlerin
“modem” eğitim ve ahlak anlayışına karşı
bir saldındır; Sokrates ve öğrencileri alaya
alınır. Aristophanes’in Sofistleri temsil etmek
üzere onlan acımasızca eleştirmiş olan
Sokrates’i seçmiş olması ise, uzun süren bir
tartışma konusudur. Sphekes (İÖ 422; Eşek
Anlan: Yargıçlar, 1966) komedyasında Atinahlann
mahkeme davalanna düşkünlüğü,
yaşlı jüri üyesi Philokleon’un (Sevgi-Kleon)
kişiliğinde eleştirilir. Philokleon’un oğlu
Bdelykleon (Nefret-Kleon), evde kurduğu
bir mahkemede babasının peynir çalmakla
suçlanan bir köpeği yargılamasını sağlar.
Philokleon sonunda mahkemedeki görevini
sürdürme sevdasından vazgeçer. Eirene (İÖ
421 başlan; Banş, 1947, 2. bas. 1966) savaş
politikası uygulayan Atinalı Kleon ve Spartalı
Brasidas’ın savaşta • ölmelerinden yedi
ay sonra, Atina-Sparta Savaşı’m altı yıl için
askıya alan Nikias Banşı’nm (İÖ Mart 421
?) gerçekleşmesinden birkaç hafta önce
sahnelenmiştir. Komedyanın ana temasını
Zeus tarafından bir mağaraya kapattınlan
Banş’ın kurtanlması oluşturur.
Ornithes (İÖ 414; Kuşlar, 1966) fantastik
bir komedyadır. Atinalı iki yurttaş kuşlann
insanlan yöneteceği bir kent düşlerler. Kimi
araştırmacılar, Kuşlar’\ Atinahlann yayılmacı
politikasına karşı bir yergi olarak
değerlendirmişlerdir. Lysistrate (İÖ 411;
Kadınlann Savaşı: Lysistrata, 1966), Atinahlann
İÖ 413’te Sicilya’da yenilmelerinden
sonra ve Atina’daki 400 ayaklanmasından
önce, Sparta ile banşa hazır bir oligarşik
rejim kurulduğunda yazılmıştır. Atinalı kadınlar
Lysistrata’nın öncülüğünde Akropolis
ile Atina hâzinesini ele geçirirler ve
Yunanistan’daki tüm kadınlarla birlikte,
erkekler banş yapıncaya değin cinsel greve
giderler. Aynı yıl sahnelenen Thesmophoriazousai
(Thesmophoria Bayramını Kutlayan
Kadınlar), belki de Aristophanes’in en
komik oyunudur. Bu komedyada Atinalı
kadınlar, oyunlannda kendilerine saldıran
Euripides’i öldürmeyi tasarlarlar. Bunu öğrenen
Euripides kayınbiraderi Mnesilokhos’dan
kendisine yardımcı olmasını ister.
Kadın kılığına giren Mnesilokhos, hilesi
ortaya çıkınca kadınlann eline düşer. Kaçmaya
çalıştığı üç sahne, Euripides’in üç
tragedyasımn parodisidir. Sonunda Euripides
ortaya çıkar ve bir daha kadınlan
yermeyeceğine söz verir.
Batrakhoi (İÖ 405; Kurbağalar, 1946)
edebi bir komedyadır. Tragedyalann niteliksizliğinden
yakınan Dionysos, Herakles’
in kılığına girer ve ölmüş olan en sevdiği
yazar Euripides’i geri getirmek üzere Hades’e
yollanır. Ancak Euripides ve
Aiskhylos arasında düzenlenen bir yanşma
sonunda Dionysos, Aiskhylos’u yanma alarak
yeryüzüne döner. Ekklesiazousai’da
(İÖ 391; Kadınlar Halk Meclisinde) kadınlar
tekrar iktidan ele geçirirler. Platon’un
birkaç yıl sonra Politeia adlı yapıtında
yazdıklarına benzer biçimde ekonomik ve
cinsel eşitlik uygularlar. Aristophanes’in
sağlığında oynanan son oyunu Plutos’da (İÖ
388; Servet), iyüerle kötüleri ayıramasın diye
Zeus tarafından kör edilen Zenginlik Tannsı
Plutos, yoksul ve dürüst Khremylos tarafından
iyileştirilir. Plutos görmeye başladıktan
sonra dürüst kişileri zengin ederek ödüllendirir.
Aristophanes’in arkada bıraktığı Aiolosikon
ve Kokolos adlı günümüze ulaşmayan
iki oyununun, İÖ y. 387’de oğlu tarafından
sahnelendiği bilinmektedir.
Önemi. Aristophanes, Eski Komedya’
nın(*) günümüze kalmış tek temsilcisidir.
Yapıtlannı, koro, mim ve burleskin önemini
koruduğu bu komik dramaturji döneminin
sönlannda vermiştir. Koroya yer vermeyen
son oyunu da, kısa süren ve İÖ 4.
yüzyıldan önce yerini Yeni Komedya’ya(*)
bırakan Orta Komedya’mn(*) günümüze
kalan tek örneği olarak bilinir. Ariştophanes’in
yapıtlannın günümüzde de önemini
koruması, diyaloglanndaki yaratıcılık, genellikle
yerinde ve ölçülü kullanılan yergi
öğesi, özellikle Euripides’i alaya aldığı parodilerinin
parlaklığı, koro şarkılannm canlılığı
gibi özelliklere bağlanmaktadır. Banş,
kadın haklan gibi evrensel temalan efe
alması, yapıtlannın geçerliliğini sağlayan bir
başka özelliktir.

Share This:

Hakkında pendik yol yardım

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)