Amoriler

Amoriler, Sami dillerine bağlı bir dil
konuşan eski halklardan biri. İO y. 2000 –
y. 1600 arasında Mezopotamya, Suriye ve
Filistin tarihinde en etkili olan halk Amorilerdir.
En eski çiviyazısı kaynaklarında (İÖ
y. 2400 – y. 2000) bu halkın batıdan geldiği
söylenir; ama çıkış yerleri, büyük bir olasılıkla
Suriye değil, Arabistan’dır. Savaşçı ve
göçebe bir halk olan Amorilerin, Ur’da 3.
hanedanın (İÖ y. 2112 – y. 2004) çöküşüne
yol açtıklarına inanılır.
İÖ 2. binyılda Akad dilinde geçen Amurru
terimi, yalnızca bir etkin topluluğu değil,
aynı zamanda bir dili ve Suriye ile Filistin’i
kapsayan siyasal ve coğrafi bir bölgeyi
belirtiyordu. İÖ 2. binyılın başlarında Arabistan
kökenli büyük kabile federasyonlarının
büyük göçleri, asıl Babil’in Orta Fırat
Havzasının ve Suriye – Filistin’in işgaliyle
sonuçlandı. Bu kabileler, küçük krallıklar
kurarak Sümer – Akad kültürünü hızla benimsediler.
Daha eski kaynaklarda sözü
geçen Amoriler ile bu kabileler arasında bir
ilinti olabilir. Ama bazı bilim adamları bu
kabileleri Doğu Kenanlılar ya da Kenanlılar
diye adlandırmayı yeğlemektedirler.
Hammurabi gibi Babil ülkesinin yerel
krallarının hemen hepsi Amori kökenliydi.
Amorilerin başkentlerinden biri Mari idi
(bugün Suriye’de Tel el-Hariri). Halab ise
(Halep) daha batıdaki siyasal merkezdi. Bu
bölgeye ve Filistin’e yeni gelenler Huniler
ile tümüyle kanşmış durumdaydı. O sırada
Amurru denen bu bölge, merkezi Hazor
olmak üzere Filistin’in kuzeyini ve Suriye
çölünü kapsıyordu.
Amorilerin dili olan Amurru, eski Sami
dillerinin en eskilerinden biridir. Hami-
Sami dil ailesinin bir kolu olan Sami
dillerinin Kuzey Orta öbeği içinde yer alır.
Bugün Suriye’nin kuzeyini oluşturan bölgede
eskiden konuşulan Amurru konusundaki
bilgiler, hemen hemen yalnızca sözcük dizinleri
ve adlardan edinilmiştir. Özellikleri
bilinmemekle birlikte, o dönemdeki özel
adların kronolojisinden yola çıkarak Amurru’nun
tarihi İO 3. binyılın son yüzyılından
başlatılır.
Amurru, karanlık çağ diye nitelendirilen
İÖ y. 1600 – y. 1100 arasında Babil ülkesi ve
Orta Fırat’tan silinirken, Suriye ve Filistin’
de en yaygın dil oldu. İÖ y. 1100’den
sonraki Asur yazıtlannda Amurru terimi,
Suriye’nin bir bölümü ile Fenike ve Filistin’
in bütünü için kullanılıyordu. Ama artık o
dönemde belirli bir krallığı, dili ya da halkı
adlandıran bir sözcük olma niteliğini kaybetmişti.

Share This:

Hakkında pendik yol yardım

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

bool(false)